Lời Nguyện Cầu, tranh A.C.La

Lời Nguyện Cầu
Oil on canvas - 16x20 inch (41x51 cm)
by A.C.La Nguyễn Thế Vĩnh

Chuyên vui ...như khi còn trẻ

Phàm Phu Tục Tử

Hoàng Thanh

Minnesota

Nhớ ngày xưa còn con gái mới lớn, đầu óc tui thật trong sáng, thánh thiện. Tui mơ có được một người bạn đời hợp ý tâm đầu để cùng ngắm hoa, thưởng nguyệt, làm thơ, đối ẩm, thả diều, bắt bướm… Vợ chồng phải coi nhau như bạn, giữ tình thanh tao chứ không để ba cái chuyện đầu gối tay ấp làm vẩn đục vấy bẩn. Tui mơ, tui mộng đủ thứ cho đến khi tui gặp được chàng.
Chàng là một thư sinh tuấn tú tướng người rất nho nhã, đàng hoàng, và hiền như bụt. Chàng thuộc thơ của các văn nhân thi sĩ như cháo; lâu lâu lại xổ vài bài thơ lãng mạn mà vì chàng chỉ đọc vài câu, vừa vặn hợp tình, hợp cảnh, không nhiều hơn ý muốn nói nên tôi khó mà nhận ra là thơ văn của ai. Cho dù mơ mộng mấy đi nữa, nhưng cũng là nhi nữ thường tình, tui vốn không quên “Xem mặt mà bắt hình dong, con lợn có béo thì lòng mới ngon”. Nay đã gặp người hợp nhãn, hợp ý tui chẳng ngần ngại gì mà không gần gũi để tìm hiểu thêm.
Nhiều lần trốn đi ngắm sóng biển, ngắm sao trời, thơ thẩn với chàng quá, má tui đã cấm không cho hai đứa gặp nhau nữa. Chàng thở dài ngâm nga thơ Nguyễn Bính:

“Giá đừng có ​gi​ậu mồng tơi
Tối nào tôi cũng sang chơi thăm nàng.”

Tui kể lại với má. Thế là má tui bỏ lệnh cấm vận vì không muốn trở thành dậu mồng tơi lỡ ai hái nấu canh thì khổ. Má tui lâu nay rất mê thơ, đã từng chép mấy tập thơ dầy cộm nên thấy chàng biết xài thơ đã cho điểm tốt ngay.
Chàng còn là một thư viện truyện cười, kể tui nghe đủ thứ truyện vui thật dễ thương…Chàng lắng nghe tâm sự của tui; đồng cảm với mơ ước của tui và đã tỏ tình một cách rất thơ theo đúng cái thắc mắc đang lởn vởn trong đầu tui hôm hai đứa đang thơ thẩn dạo chơi:
Người đâu gặp gỡ làm chi!
Trăm năm biết có duyên gì hay không?
Rồi chàng hứa…sẽ là người bạn đời mà tui tưởng tượng. Thế là chẳng bao lâu đám cưới của đôi trai thanh gái lịch đã xảy ra. Chàng trở thành chồng tui và từ từ lộ nguyên cái chất phàm phu tục tử mà tui không thể nào tưởng tượng được.

**

Bắt đầu buổi tân hôn, hai đứa tui ngủ chung giường nhưng chắn giữa là một cái gối như đã giao hẹn trước kia. Ðược đâu vài phút chàng bắt đầu hát:
– Tay có bằng lòng cho tay nắm với?
– Xin nắm tay hở? Nắm một chút thôi nhen. Nắm tay được vài phút chàng hát tiếp:
– Tóc có bằng lòng xin một sợi thôi?
– Xin tóc làm gì vậy?
– Ðể anh kết tóc se tơ ấy mà…
Giọng chàng êm như ru hát thì thầm bên tai tôi:
– Chân có bằng lòng cho chân kẹp lại?
– Một phút thôi nhen! (tui nói ỉu xìu)
– Môi có bằng lòng xin một nụ hôn?
Im lặng! Tui hết trả lời được nữa mà nhắm mắt chết trân. Rồi chàng xin lần cuối cùng với ca khúc của Ngô Thụy Miên:

“Cho tôi ôm em vào lòng
Xin cho một lần, cho đêm mặn nồng
Yêu thương vợ chồng”

Cứ thế, chàng tấn công từng tí từng tí thật tình tứ. Cái gối chắn bị quăng khỏi giường! Từ nay hết tình thoát tục, hết tình thanh tao, hết tình bạn bè mà bắt đầu cho tình vợ chồng chính hiệu.
Nhưng đó đâu có phải là lần xin cuối cùng. Ðêm đó chàng cứ xin thêm, xin nữa, xin tới, xin lui. Tui hỏi chàng:

Sự kết thúc của bóng ma "ông ngoại"?

TTR: Nhiều người trong đó không ít người Việt trước đây và bây giờ vẫn cho rằng Donald Trump là một người bất nhất, tính khí bất thường, mị dân, có những lời tuyên bố nhăng cuội, thậm chí là người giả dối và lừa đảo. . .

Căn cứ vào những gì đang diễn ra hiện nay thì những phê phán như trên rõ ràng không chính xác. Ông Trump đang tỏ ra nhất quán hơn nhiều chính khách (bình thường) khác. Sau khi trở thành tổng thống, những điểm quan trọng trong chính sách ông đã từng đưa ra trước cuộc bầu cử đã được ông nhắc lại và được thể hiện qua hành động một cách nào đó.

Không phải như nhiều người nhận xét rằng Ông Trump khi tranh cử đã "đánh đúng tâm lý quần chúng" ngụ ý rằng nói lấy được và chỉ là tùy cơ ứng biến để lấy phiếu. Thực ra những điều ông Trump nói ra chính là những suy nghĩ, những niềm tin của ông đã được ông viết ra trong hai quyển sách xuất bản trước đây nhất là quyển thứ hai "Time to get tough" (Đã đến lúc phải mạnh tay).

Những người dân Mỹ đã bầu cho ông Trump có thể đang có tâm trạng phấn khởi và nói như cựu tướng Michael Flynn vừa được cử làm cố vấn an ninh quốc gia cho tổng thống từng tuyên bố trước đây: "Đây không phải là cuộc bầu cử, mà đây là cuộc cách mạng". Mà làm cách mạng thì không thể gò bó trong truyền thống nhiều khi héo úa. Ông Trump không thuộc vào nhóm chính khách truyền thống. 

Ông Trump đang có những động thái biểu lộ sự suy nghĩ độc lập của mình, không muốn như các chính phủ trong hơn ba thập niên trước đây loay hoay trong cái bóng của lão gia Kissinger để hoạch định chính sách ngoại giao đặc biệt là đối với nước Tầu Cộng Sản.

Những người dân Việt nào còn lo lắng cho đất nước đang bị Tầu xâm lăng rất vui khi thấy ông Trump đã khởi đầu tiến trình hình thành chiến lược mới với Tầu Cộng, không nhân nhượng mà phải sòng phẳng. Một suy diễn từ hành động của Ông Trump nhưng chưa đủ lâu để chứng nghiệm rằng ông không phải là một người hất đồng minh xuống suối để làm vừa lòng Hoa Lục tham tàn như Kissinger đã làm đối với Đài Loan hay không.

Thái độ đúng đắn nhất về Tổng thống Mỹ mới được bầu là - như lời Tổng thống Obama phát biểu: Đừng vội phán xét Trump, hãy dành cho ông ấy một cơ hội.

Dưới đây là bài viết trên FB quen thuộc Mạnh Kim được blog Dân Luận đăng lại nói về sự giao thoa giữa hai luồng suy nghĩ của Trump và Kissinger.

***

Theo FB Mạnh Kim

Nước Mỹ không cần ràng buộc gì với chính sách “Một Trung Quốc” của Bắc Kinh (đối với Đài Loan) – Donald Trump trả lời phỏng vấn Fox News ngày 11-12-2016.

Phát biểu này không chỉ cho thấy một bước ngoặt trong bang giao Mỹ-Trung. Cuộc đối đầu trực diện với Trung Quốc, nếu Trump thật sự thực hiện khi chính thức vào Nhà trắng, chắc chắn sẽ vẽ lại bản đồ quyền lực khu vực và thậm chí định vị lại các tay chơi trên sân khấu chính trị toàn cầu. Điều đáng chú ý hơn: đây cũng có thể là sự cáo chung của bóng ma Henry Kissinger từng phủ ảnh hưởng lên chính sách đối ngoại Mỹ đối với Trung Quốc hàng chục năm qua.

Kissinger, 93 tuổi, mệnh danh “ông ngoại của chính sách đối ngoại (“granddaddy of U.S. foreign policy”), là một tượng đài của giới ngoại giao Mỹ. Ông là cố vấn đối ngoại của gần như tất cả tổng thống Hoa Kỳ kể từ sau thời Nixon. Ý kiến của ông là vàng bạc. Hillary Clinton là “fan” của Kissinger. Trump không ngoại lệ. Tháng 5-2016, Trump gặp “ông ngoại” tại nhà riêng Kissinger, theo yêu cầu Trump. Cuộc gặp kéo dài một giờ.

Một tuần sau khi đắc cử, Trump lại “hầu chuyện” với “cụ”. Lần này tại Trump Tower. ABC News thuật: Trump cho biết mình “dành sự kính trọng đặc biệt đối với Kissinger và rất cám ơn ông ấy đã chia sẻ ý tưởng với tôi”. Trong thông cáo báo chí về sự kiện, nhóm chuyển giao quyền lực của Trump nói: “Tổng thống tân cử Trump và tiến sĩ Kissinger đã biết nhau nhiều năm và đã có một cuộc gặp lớn. Họ thảo luận về Trung Quốc, Iran, Nga, EU và nhiều vấn đề khác”.

Báo chí khó có thể biết chính xác Trump và Kissinger nói với nhau điều gì. Sau cuộc gặp trên, Kissinger qua Bắc Kinh. Để làm gì? Khó có thể biết. Ngày 1-12, Kissinger gặp Vương Kỳ Sơn. Ngày 2-12, báo chí Trung Quốc đăng ảnh Kissinger gặp Tập Cận Bình. Hôm đó, Kissinger nói với Tập: “Chúng tôi hy vọng chứng kiến quan hệ Mỹ-Trung đi lên với cách thức ổn định và liên tục”. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, Tập lẫn Kissinger đều sốc bất ngờ: Trump điện đàm với bà Thái Anh Văn!

Ngày 5-12, khi trở về Mỹ, Kissinger trả lời báo chí: “Tập nói với tôi rằng Trung Quốc đang theo dõi sát sao mọi diễn biến”. Tại một sự kiện được tổ chức bởi Ủy ban quốc gia về quan hệ Mỹ-Trung, Kissinger nói thêm, ông “rất ấn tượng với phản ứng bình tĩnh của giới lãnh đạo Trung Quốc mà theo đó có thể thấy họ bày tỏ quyết tâm nhằm có thể xem xét một cuộc đối thoại bình tĩnh hay không”.

Một ngày sau, 6-12, Kissinger lại gặp Trump. Chắc là trách móc về cú điện đàm với nguyên thủ Đài Loan? Khó có thể biết chính xác. Tuy nhiên, 5 ngày sau, ngày 11-12, trong cuộc phỏng vấn Fox News, Trump chơi một cú nặng hơn nữa: Mỹ chẳng ràng buộc gì với chính sách “Một Trung Quốc” cả - chính sách mà Kissinger đã có phần thiết kế khi đi đêm với Bắc Kinh, qua mặt Chính phủ VNCN, từ năm 1971, để mở đường cho chuyến công du lịch sử 1972 của Nixon, bắt đầu mở rộng cánh cửa thế giới cho Trung Quốc. Lúc ấy, ngoài việc muốn rút chân khỏi miền Nam VN, Nixon-Kissinger còn đánh “ván bài Trung Quốc” với Liên Xô. Họ muốn kiềm Liên Xô bằng lá bài Trung Quốc. Đổi lại, Nixon phải nhìn nhận chính sách “Một Trung Quốc” về vấn đề Đài Loan. Chính sách này được các đời tổng thống Mỹ sau đó “thừa hưởng” đến giờ.

Kissinger không “nghỉ chơi” sau khi ván bài với Liên Xô kết thúc. Kissinger luôn tin rằng Trung Quốc là quốc gia đáng được kính trọng và cần được Mỹ cùng chia sẻ quyền lực. Từ sau Chiến tranh lạnh, trong suốt nhiều năm, Kissinger nỗ lực làm điều đó (đến Trung Quốc hơn 80 lần kể từ năm 1971). Không phải tự nhiên mà Kissinger luôn được tiếp đón như thượng khách tại Trung Quốc. Ông thuyết trình tại Bắc Kinh. Ông giảng tại Thượng Hải. Ngoài việc “kính trọng” Trung Quốc, Kissinger còn có một lý do khác: hãng tư vấn Kissinger Associates là nơi đại diện cho các công ty Mỹ tìm kiếm cơ hội đầu tư vào Trung Quốc, kể từ cuối thập niên 1970 đến nay!

Trong cuộc phỏng vấn mới đây (đăng trên nguyệt san The Atlantic 12-2016), khi được nhà báo Jeffrey Goldberg hỏi rằng ông có sợ không, nếu “tất cả những chuyện này, xuất phát từ Trump, dẫn đến một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc”; Kissinger trả lời: “Hơn bất kỳ gì khác, một trật tự thế giới hòa bình và cân bằng luôn dựa vào mối quan hệ ổn định giữa Mỹ với Trung Quốc. Tập Cận Bình miêu tả sự liên tương kinh tế là sự “cân bằng và thúc đẩy” cho quan hệ song phương rộng hơn của chúng ta. Một cuộc chiến mậu dịch sẽ tàn phá cả hai nước”.

Những gì đang diễn ra dường như bắt đầu đi dần ra khỏi đường biên mô hình “trật tự thế giới mới” mà Kissinger phác họa. Ngày 20-11, sau cuộc gặp Trump, Kissinger xuất hiện trong chương trình "Fareed Zakaria GPS" của CNN. Ông nói: “Đừng có mà đóng đinh Trump vào những chỗ mà ông ấy đứng trong chiến dịch tranh cử”. Rõ ràng những gì Trump nói không phải là “đinh đóng cột”. Dù sao, cũng vẫn rất bất ngờ khi Trump kéo ra luôn cả chiếc thảm Trung Quốc đang nằm dưới chân “ông ngoại”.

Dù sao, tất cả cũng chỉ mới bắt đầu. Thủ thuật “đánh nhau” cũng lại là dùng lá bài nước nhỏ. Mỹ đã dùng lá bài Trung Quốc để đánh Liên Xô. Liên Xô dùng lá bài Việt Nam để "đánh" Trung Quốc. Trung Quốc dùng lá bài Campuchia để đánh Việt Nam. Bây giờ Mỹ lại dùng lá bài Đài Loan để đánh Trung Quốc. Có điều, ở tình thế hiện tại, Trung Quốc không có con bài nước nhỏ nào để đánh Mỹ.

Mạnh Kim

Vĩnh biệt những giá trị châu Á

Nguồn: Ian Buruma, “Asian Values RIP,”

Project Syndicate, 04/04/2015.

Biên dịch: Trần Mai Khánh Ngọc

Hiệu đính: Nguyễn Huy Hoàng

Rất ít chính trị gia nhận được nhiều sự tưởng nhớ cảm động từ phía công chúng sau khi qua đời như Lý Quang Diệu, người sáng lập và là cựu thủ tướng lâu năm của Singapore. Một người được Henry Kissinger coi như một nhà hiền triết, được Tổng thống Nga Vladimir Putin xem như một chính trị gia hình mẫu, và được Tổng thống Barack Obama mô tả là “người khổng lồ đích thực của lịch sử” thì chắc hẳn đã làm điều gì đó đúng đắn.

Có một điều không thể chối cãi: Ảnh hưởng của Lý Quang Diệu lớn hơn nhiều lần so với quyền lực chính trị thực tế của ông, thứ sẽ chẳng bao giờ vượt ra khỏi những đường biên giới chật hẹp của một thành bang (city-state) nhỏ bé ở Đông Nam Á. Ông rõ ràng đã chua xót nhận ra điều này năm 1965 khi Singapore tách khỏi Malaysia. Ảnh hưởng sâu sắc nhất của Lý Quang Diệu là ở Trung Quốc thời kỳ hậu Mao Trạch Đông, nơi các doanh nghiệp kinh tế đang bùng nổ và cùng tồn tại với một nhà nước độc đảng chuyên chế theo chủ nghĩa Lê-nin.

Lý Quang Diệu là người tiên phong của chủ nghĩa tư bản kết hợp với thiết quyền. Đảng Hành động Nhân dân của ông, dù ít tàn bạo hơn nhiều so với Đảng Cộng sản Trung Quốc, đã điều hành một đất nước độc đảng trên thực tế. Như những nhà lãnh đạo độc tài khác (Mussolini chẳng hạn), Lý Quang Diệu cũng từng là người theo chủ nghĩa xã hội. Nhưng tư tưởng của ông lại chịu ảnh hưởng bởi những ký ức hoài cổ kỳ quặc của kỷ luật thời thuộc địa Anh và một phần tư tưởng Nho giáo do ông tự điều chỉnh, nhấn mạnh sự tuân phục chính quyền, trong khi bỏ qua thứ quyền mang tính chất Nho giáo không kém là bất đồng chính kiến.

Nền kinh tế sôi động, sự tiện nghi về của cải vật chất, và hiệu quả thông suốt của Singapore dường như giúp khẳng định ý kiến của nhiều người cho rằng chủ nghĩa chuyên chế ưu việt hơn dân chủ, ít nhất là ở một số nơi trên thế giới. Rõ ràng là Lý Quang Diệu rất được các nhà độc tài ở mọi nơi ngưỡng mộ, những người cũng mong có thể kết hợp sự chuyên quyền của mình với việc tạo ra sự giàu có.

Nhưng cũng có điều gì đó bất thường trong những lời ca tụng dành cho Lý Quang Diệu. Những nhà lãnh đạo khác cùng chung tư tưởng với ông còn chưa được đối đãi như một nhà hiền triết, nói gì đến việc được xem như một người khổng lồ của lịch sử. Ví dụ, nhà độc tài quân sự Chi-lê Augusto Pinochet đã áp đặt phiên bản chủ nghĩa tư bản kết hợp với thiết quyền của riêng mình, và dù được Margaret Thatcher và Friedrich von Hayek ngưỡng mộ, nhưng ngày nay chẳng mấy ai kính trọng ông. Tại sao Lý Quang Diệu được tôn kính mà Pinochet lại không?

Trước hết, Lý Quang Diệu không lên nắm quyền bằng một cuộc đảo chính quân sự và những người đối lập ông đã không bị thảm sát trên các sân bóng đá (như đã từng xảy ra ở Chi-lê dưới thời chính quyền độc tài Pinochet – NHĐ). Những người bất đồng chính kiến ở Singapore thường bị giam giữ và ngược đãi, nhưng không ai bị tra tấn cho đến chết. Chính phủ của Lý Quang Diệu, trong khi cho phép bầu cử diễn ra như biểu hiện của một chính quyền dân chủ, vẫn hạ bệ những người đối lập mình bằng cách đe dọa và trừng phạt tài chính: những người dám dũng cảm chống đối lại ông bị làm cho phá sản trong các vụ kiện tốn kém; nhìn chung, Lý Quang Diệu có thể dựa vào một hệ thống tư pháp phục tùng mình.

Danh tiếng lẫy lừng của Lý Quang Diệu cũng có liên quan đến văn hóa. Ông rất giỏi trong việc thể hiện mình là hình mẫu của phương Tây thời xa xưa về Nhà thông thái (Wise Man) đến từ phương Đông. Dù “Harry” Lee, tên của Lý Quang Diệu khi còn là sinh viên tại Đại học Cambrigde, tiếp thu nhiều từ nền văn minh phương Tây, bao gồm cả sự ngưỡng mộ đặc biệt dành cho hệ thống thứ bậc trong Giáo hội Công giáo, ông vẫn luôn thận trọng chú ý đến việc nhấn mạnh cội rễ Châu Á trong tư tưởng chính trị của mình.

Lý Quang Diệu chưa bao giờ tuyên bố rằng nền dân chủ tự do ở phương Tây là sai lầm. Tất cả những gì ông bày tỏ là nó không phù hợp đối với “người châu Á.” Lập luận của ông là người châu Á đã quen với việc đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân. Người châu Á về bản chất là tuân phục giới cầm quyền. Những đặc điểm này bắt nguồn từ lịch sử châu Á: chúng là những “giá trị châu Á” sâu sắc.

Có những lý do chính đáng để hoài nghi luận điểm này. Trước hết, ai là những “người châu Á” này? Chắc chắn rằng đa số người dân Ấn Độ không đồng tình rằng về văn hóa, họ không thích hợp với nền dân chủ – điều đó cũng đúng với người dân Nhật Bản, Đài Loan hay Hàn Quốc ngày nay. Việc đề cập đến những giá trị châu Á ở Singapore có lý ở mức độ nhất định, bởi vì sẽ là thiếu tôn trọng đối với người Mã Lai và người Ấn Độ thiểu số nếu biện minh cho việc họ kém quan trọng hơn bằng cách khơi gợi những giá trị Trung Hoa (trong bối cảnh người Hoa chiếm đa số ở Singapore – NBT).

Nhưng cũng có nhiều người Trung Quốc, không chỉ ở Đài Loan và Hồng Kông, bắt đầu không đồng ý với lời biện minh bằng văn hóa của Lý Quang Diệu cho chủ nghĩa toàn trị. Ngay cả người Singapore cũng đang dần thức tỉnh.

Liệu có đúng đắn không nếu cho rằng việc trở nên dân chủ hơn có thể đã khiến Singapore trở nên kém phát triển, thịnh vượng, và hòa bình hơn? Nhiều người Singapore có thể cũng nghĩ như vậy. Nhưng không thể chắc chắn rằng họ có đúng hay không vì giả định trên chưa bao giờ được kiểm nghiệm trên thực tế. Hàn Quốc và Đài Loan đều đã trải qua tiến trình dân chủ hóa vào những năm 1980, sau khi kết thúc việc áp dụng phiên bản chủ nghĩa tư bản chuyên quyền của mình, và đang phát triển mạnh hơn bao giờ hết. Chắc chắn, dân chủ cũng không gây phương hại đến nền kinh tế Nhật Bản.

Tiền đề của Lý Quang Diệu, thứ mà ông luôn trung thành, là giới tinh hoa có năng lực (meritocratic elite) phải áp đặt sự hài hòa trong xã hội từ trên xuống, đặc biệt là trong một xã hội đa sắc tộc như Singapore. Theo đó, thật sự ông khá giống Trung Quốc. Ông đã thu hẹp tối đa kẽ hở cho tham nhũng bằng cách trả công hậu hĩnh cho giới tinh hoa có năng lực. Mặc dù phải đánh đổi ở mức độ nào đó, nhưng nhờ có ông mà điều này đã phát huy tác dụng đối với Singapore. Singapore có thể phát triển và tương đối ít tham nhũng; nhưng đồng thời cũng là một nơi khá khô khan và có ít không gian cho các thành tựu về trí tuệ và nghệ thuật.

Những thứ có tác dụng trong một thời gian đối với một thành bang nhỏ bé khó có thể trở thành một hình mẫu hữu hiệu cho các xã hội rộng lớn và phức tạp hơn. Nỗ lực của Trung Quốc trong việc áp dụng chủ nghĩa tư bản kết hợp với thiết quyền đã tạo nên một hệ thống tham nhũng tràn lan, với sự bất bình đẳng trầm trọng về mức độ giàu có. Và Putin cũng phải nhờ đến chủ nghĩa dân tộc hiếu chiến để che đậy những khuyết điểm xã hội và kinh tế dưới chính quyền của mình.

Bởi vậy, chúng ta hãy cứ ngưỡng mộ những con đường cao tốc trải dài êm ái, các cao ốc văn phòng đồ sộ, và những trung tâm mua sắm hoàn hảo của Singapore. Tuy nhiên, khi đánh giá di sản của Lý Quang Diệu, chúng ta cũng phải chú ý đến những lời của Kim Dae-jung, người từng bị bắt giam và suýt bị sát hại vì dám chống lại nền độc tài của Hàn Quốc trước khi trở thành vị tổng thống dân cử dân chủ của đất nước này năm 1998. “Châu Á lúc nào cũng cần phải kiên định xây dựng dân chủ và thúc đẩy quyền con người,” ông viết trong một bài phúc đáp Lý Quang Diệu. “Trở ngại lớn nhất [của châu Á] không phải là di sản văn hóa, mà là sức cản của những nhà cầm quyền độc tài và những người ủng hộ họ.”
**

Ian Buruma là Giáo sư về Dân chủ, Nhân quyền và Báo chí tại Bard College. Ông là tác giả nhiều cuốn sách, bao gồm Murder in Amsterdam: The Death of Theo Van Gogh and the Limits of Tolerance và mới đây là cuốn Year Zero: A History of 1945.

http://nghiencuuquocte.org/2015/04/23/vinh-biet-nhung-gia-tri-chau-a/#sthash.4QpDgDQt.dpuf

Năm Ngàn & Năm Cắc

Tưởng Năng Tiến

Lão bà nghỉ chợ bần thần
Đem tiền [Cụ Hồ] ra đếm mấy lần chửa xong
Xếp riêng rồi lại xếp chung
Miệng thời lẩm bẩm mà … (không rõ nhời) !
Lão Nông

Vài bữa sau, sau ngày đổi tiền ở miền Nam,  tờ Sài Gòn Giải phóng (số ra hôm 27 tháng 9 năm 1975) đã gửi đến những người dân ở vùng đất này đôi lời an ủi:

“Nhiệm vụ của đồng bạc Sài Gòn (là) giữ vai trò trung gian cho Diệm xuất cảng sức lao động của đồng bào ta ở miền Nam cho Mỹ… Làm trung gian để tiêu thụ xương máu nhân dân miền Nam, làm trung gian để tiêu thụ thân xác của vô số thiếu nữ miền Nam, làm trung gian cho bọn tham nhũng, thối nát, làm kẻ phục vụ đắc lực cho chiến tranh, làm sụp đổ mọi giá trị tinh thần, đạo đức của tuổi trẻ miền Nam, làm lụn bại cả phẩm chất một số người lớn tuổi… Nó sống 30 năm dơ bẩn, tủi nhục như các tên chủ của nó, và nay nó đã chết cũng tủi nhục như thế. Đó là một lẽ tất nhiên, và đó là lịch sử… Cái chết của nó đem lại phấn khởi, hồ hởi cho nhân dân ta.”

Ba mươi tám năm sau, nhà báo Huy Đức lại có lời bàn thêm, và bàn ra, nghe như một tiếng thở dài: “Không biết ‘tủi nhục’ đã mất đi bao nhiêu … nhưng rất nhiều tiền bạc của người dân miền Nam đã trở thành giấy lộn.”  (Bên thắng cuộc, tập I. OsinBook, Westminster, CA: 2013).

Tôi sinh ra đời tại miền Nam, cùng thời với “những tờ bạc Sài Gòn” nhưng hoàn toàn không biết rằng nó đã “làm trung gian cho bọn tham nhũng, thối nát, làm kẻ phục vụ đắc lực cho chiến tranh, làm sụp đổ mọi giá trị tinh thần, đạo đức của tuổi trẻ” ở nửa phần đất nước. Và vì vậy, tôi cũng không thấy “phấn khởi” hay “hồ hởi” gì (ráo trọi) khi nhìn những đồng tiền quen thuộc với cuộc đời mình đã bị bức tử – qua đêm!

Suốt thời thơ ấu, trừ vài ba ngày Tết, rất ít khi tôi được giữ “nguyên vẹn” một “tờ bạc Sài Gòn” mệnh giá một đồng. Mẹ hay bố tôi lúc nào cũng xé nhẹ nó ra làm đôi, và chỉ cho tôi một nửa. Nửa còn lại để dành cho ngày mai.

Đồng tiền 50 xu, năm cắc,

in hình ông Ngô Đình Diệm,

phát hành năm 1960

Tờ một đồng, phát hành năm 1955

Tôi làm gì được với nửa tờ giấy bạc một đồng, hay năm cắc, ở Sài Gòn – vào năm 1960 – khi mới vừa biết xài tiền?

Năm cắc đủ mua đá nhận. Đá bào nhận cứng trong một cái ly nhựa, rồi thổ ra trông như hình cái oản – hai đầu xịt hai loại xi rô xanh đỏ, lạnh ngắt, ngọt lịm và thơm ngát – để tôi và đứa bạn chuyền nhau mút lấy mút để mãi cho đến khi xi rô bạc hết cả mầu mới ngừng tay, lễ phép xin thêm:

–  Cho con thêm chút xi rô nữa được không?

–  Được chớ sao không. Bữa nào tụi bay cũng vậy mà còn làm bộ hỏi!

Năm cắc đủ cho một chén bò viên, dù chỉ được một viên thôi nhưng khi nắp thùng nước lèo mở ra là không gian (của cả Sài Gòn) bỗng ngạt ngào hương vị. Chút nước thánh đó – sau khi đã nhai thiệt chậm miếng thịt pha gân vừa ròn, vừa ngậy –   hoà nhẹ với chút xíu tương đỏ, tương đen, cùng ớt xa tế ngọt ngọt cay cay có thể  khiến cho đứa bé xuýt xoa mãi cho đến… lúc cuối đời.

Năm cắc cũng đủ làm cho chú Chệt vội vã thắng xe, mở ngay bình móp, lấy  miếng kem – xắn một phần vuông vắn, cắm phập vào que tre – rồi trịnh trọng trao hàng với nụ cười tươi tắn. Cắn một miếng ngập răng, đậu xanh ngọt lạnh thấm dần qua lưỡi, rồi tan từ từ… suốt cả thời thơ ấu.

Năm cắc là giá của nửa ổ bánh mì tai heo, nửa má xoài tượng hay một xâu tầm ruột ướp nước đường, một cuốn bò bía, một trái bắp vườn, một ly đậu xanh đậu đỏ bánh lọt, một dĩa gỏi đu đủ bò khô, một khúc mía hấp, năm cái bánh bò nước dừa xanh đỏ, mười viên cái bi ròn ròn cái bi ngon ngon nho nhỏ…

Một đồng thì (Trời ơi!) đó là cả một trời, và một thời, hạnh phúc muôn mầu!

Một đồng mua được hai quả bóng bay. Chiều Sài Gòn mà không có bong bóng bay (cầm tay) để tung tăng e sẽ là một buổi chiều… tẻ nhạt. Những chùm bóng đủ mầu sẽ rực rỡ hơn khi phố mới lên đèn và sẽ rực rỡ mãi trong trong ký ức của một kẻ tha hương, dù tóc đã điểm sương.

Còn hai đồng là nguyên một tô cháo huyết có thêm đĩa dà trá quẩy ròn rụm đi kèm. Hai đồng là một tô mì xá xíu với cái bánh tôm vàng ươm bên trên, và nửa cọng rau xà lách tươi xanh bên dưới. Tờ giấy bạc với mệnh giá quá lớn lao và rất hiếm hoi này, không ít lúc, đã khiến cho tuổi thơ của tôi vô cùng phân vân và bối rối!

Tờ bạc hai đồng, phát hành năm 1955

Và trong cái lúc mà tôi còn đang suy tính, lưỡng lự, cân nhắc giữa bốn cái kem đậu xanh năm cắc, bốn cuốn bò bía, bốn ly nước mía, hay một tô hủ tíu xắt xíu thịt bằm béo ngậy (cùng) giá hai đồng thì ở bên kia chiến tuyến người ta đã quyết định cho ra đời Mặt trận Giải phóng Miền Nam – vào ngày 20 tháng 12 năm 1960.

Hệ quả thấy được, vào mười lăm năm sau – vẫn theo báo Sài Gòn Giải phóng, số thượng dẫn:

“Miền Nam đã có một nền tiền tệ mới, khai sinh từ sự độc lập toàn vẹn của xứ sở, nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã nâng niu từng tờ bạc của Ngân hàng Việt Nam với một niềm hãnh diện chưa từng thấy sau bao nhiêu thế kỷ mất nước phải ép mình sống với đồng bạc của ngoại bang.”

Niềm hãnh diện được nâng niu từng tờ bạc mới (nếu có) cũng nhỏ dần sau từng đợt đổi tiền. Rồi với thời gian những tờ bạc này đã từ từ biến thành… giấy lộn – như tường thuật của nhà báo Bạch Nga, đọc được trên Vietnamnet hôm 21 tháng 5 năm 2012:

“Trong khi ngồi đợi xe ở trạm trung chuyển xe bus Long Biên, tôi được dịp chứng kiến cảnh một bà lão ăn xin chê tiền của khách.

‘Cô tính thế nào chứ 2 nghìn bây giờ chả đủ mua mớ rau, lần sau đã mất công cho thì cho ‘tử tế’ nhá!’

Câu nói của bà lão ăn xin khiến nhiều người phải sốc…

Chị Hương (Cầu Giấy – Hà Nội) chia sẻ câu chuyện có thật mà như đùa: ‘Nói thật, có lần gặp hai chị em nhà này đi ăn xin, thương tâm quá tôi liền rút ví ra đưa cho chúng 3 nghìn lẻ. Ngay lập tức, nó gọi tôi lại, giơ tờ 5 nghìn đồng lên trước mặt tôi bảo: cho chị thêm 2 nghìn cho đủ mua mớ rau nhé.”

Và đó là chuyện xẩy ra năm trước. Năm nay – sau khi dự phiên họp ngày 14 tháng 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sau khi nghe các báo cáo của Chính phủ và Ủy ban Kinh tế, Ủy ban Tài chính về ngân sách những tháng đầu năm 2013 –  Phó Chủ tịch Nước Nguyễn Thị Doan bỗng (chợt) nhận ra rằng: “Tình hình kinh tế gay go lắm rồi!”

Ủa, “gay go” thiệt sao?

Mà “gay go” tới cỡ nào lận?

Ông Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng, người đã từng lạc quan tuyên bố “năm 2015 sẽ có một Vinashin mới” nay đã bắt đầu đổi giọng: “Tình hình doanh nghiệp bi đát, tôi nghĩ có tới 100.000 doanh nghiệp chết chứ không phải chỉ mấy chục nghìn, tỉ lệ doanh nghiệp lỗ có thể còn hơn 65%.”

Và đã đến nước này thì ông phó trưởng Ban Kinh tế Trung ương, Nguyễn Xuân Cường, cũng đành phải (xuôi xị) nói theo thôi: “Tình hình đúng là hết sức đáng lo ngại.”

Điều lo ngại nhất là bó rau muống sẽ không ngừng ở giá năm ngàn đồng bạc. Dù với số tiền này – vào năm 1960 – đủ để mua hai ngàn tô phở gánh, hay hai ngàn năm trăm tô mì xe, hoặc mười ngàn chiếc bong bóng đủ mầu.

Bù lại, vẫn theo lời của bà Phó Chủ Tịch Nước Nguyễn Thị Doan, là mọi người được sống với “Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân… khác hẳn về bản chất và cao hơn gấp vạn lần so với dân chủ tư sản.”

Cái giá của “dân chủ” (cũng như Độc lập – Tự do – Hạnh phúc) của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, rõ ràng, hơi mắc. Dân Việt, tội thay, không những đã hớ mà còn mua nhầm đồ giả và đồ đểu nữa mới chết (mẹ) chớ !

Tưởng Năng Tiến

Ngựa Đất Qua Sông, thơ

Dạo:
     Ngựa bùn đưa khách qua sông,
Ngựa kia tới bến, người không đến bờ.

**

    泥 馬 涉 江
夜 客 騎 泥 馬 涉 江,
風 狂 浪 怒 水 茫 茫.
求 生 夜 客 江 中 死,
泥 馬 無 心 到 舊 莊.
            陳 文 良

Âm Hán Việt:

        Nê Mã Thiệp Giang
Dạ khách kỵ nê mã thiệp giang,
Phong cuồng, lãng nộ, thủy mang mang.
Cầu sinh, dạ khách giang trung tử,
Nê mã vô tâm đáo cựu trang.
            Trần Văn Lương

Dịch nghĩa:

          Ngựa Đất Lội Qua Sông
Người khách đêm cưỡi ngựa đất (bùn) qua sông.
Gió nổi điên, sóng nổi giận, nước mênh mông.
(Vì) tham cầu sống (nên) người khách đêm chết giữa lòng sông. (1)
(Vì) vô tâm nên ngựa đất đã tới (được) ngôi nhà cũ. (2)(3)

Chú thích:

(1)  Phúc Âm Thánh Luca 17:33
     Ai tìm cách giữ mạng sống mình thì sẽ mất, và ai liều bỏ mạng sống mình, thì sẽ giữ được.

(2)  Bích Nham Lục tắc 1: Đạt Ma Khoách Nhiên

Cử: 
Lương Vũ Đế hỏi Đạt Ma:
     - Thế nào là Thánh Đế Đệ Nhất Nghĩa (chân lý tối thượng)?
Đạt Ma nói:
     - Trống không chẳng có gì là thánh cả.
Vũ Đế hỏi:
     - Trước mặt Trẫm là ai?
Đạt Ma nói:
     - Không biết.
Đế không hiểu. Đạt Ma bèn sang sông qua Ngụy. Vũ Đế sau đó hỏi Chí Công.
Chí Công nói:
     - Bệ hạ có biết đó là ai không?
Vũ Đế nói:
     - Không biết.
Chí Công nói:
    - Đó là Quan Âm Đại Sĩ đến truyền tâm ấn Phật.
Vũ Đế ân hận, sai sứ đi tìm mời Đạt Ma.
Chí Công nói:
    - Đừng nói chuyện bệ hạ sai sứ đuổi theo, dù cho sai cả nước đi thì người ấy cũng không trở lại.

Trích lời Bình của Viên Ngộ:
...
Vũ Đế ân hận tiếc nuối, tự soạn bài văn trên bia:
    - Than ôi, thấy mà không thấy, gặp mà không gặp, nay ư xưa ư, oán thay hận thay.
Rồi lại than rằng:
   - Tâm mà không thì trong sát na đến được diệu giác, tâm mà có thì ngàn kiếp đọa luân hồi.

(3) Bích Nham Lục tắc 85: Triệu Châu Hài Tử

Cử:
Có ông tăng hỏi Triệu Châu:
    - Trẻ sơ sinh có đầy đủ sáu thức hay không?
Triệu Châu nói:
    - Giống như trên dòng nước chảy mạnh mà chơi đánh cầu.
Ông tăng hỏi Đầu Tử:
     - Trên dòng nước chảy mạnh mà đánh cầu, thế là nghĩa lý gì?
 Đầu Tử nói:
     - Niệm niệm không ngừng chảy.

Trích lời Bình của Viên Ngộ:

... Không tạo tác, không vọng tưởng. Như mặt trăng mặt trời vận chuyển trong không, chẳng lúc nào ngưng nghỉ mà cũng chẳng có nói rằng ta có nhiều danh tướng.  Như trời che khắp cả, như đất gánh đỡ tất cả. Vì vô tâm cho nên mới nuôi lớn vạn vật mà chẳng nói ta có rất nhiều công hạnh. Trời đất vì vô tâm nên mới trường cửu, nếu hữu tâm thì bị giới hạn.

Phỏng dịch thơ:

            Ngựa Đất Qua Sông
Khách đêm tối cưỡi ngựa bùn vượt sóng,
Gió giông gào, con nước rộng mênh mông.
Tham sống còn, người chết dưới lòng sông,
Tâm trống rỗng, ngựa thong dong về bến.
                    Trần Văn Lương
                      Cali, 12/2016

Lời bàn của Phi Dã Thiền Sư:
    Ngựa bùn đi qua nước mà không rã? Quả có lý này ư ?
    Ngựa vô tâm, ngựa còn. Người tham cầu, người mất.
    Hỡi ơi, đến chỗ này thì lão tăng còn biết nói gì nữa đây?
    Bồi hồi chợt nhớ đến câu "Phật bùn không qua nước" (*) của lão hán Triệu Châu.

(*)  Bích Nham Lục tắc 96 : Triệu Châu Chuyển Ngữ
Triệu Châu dạy chúng bằng ba chuyển ngữ: Phật vàng không qua lò, Phật bùn không qua nước, Phật gỗ không qua lửa.

Tin VN: Sẽ lại đổi tiền một lần nữa

Bài thơ chuồn chuồn

Photo & Minh họa: Trần Dzung Bmt                             

Nữ quân nhân Bắc Triều Tiên

 Cần gì phải nhấc cao giò đến như thế mới phơi bày được quyền lực?  (Hình 'lụm' trên internet)