Ôm Một Đời Thơ

Trump Không Biết Làm Thế Nào Để Kết Thúc Cuộc Chiến Với Iran

Thomas L. Friedman, “Trump Has No Idea How to End the War With Iran” 

The New York Times

Chuyển ngữ: Lương Định Văn

Tôi đến Tehran lần đầu tiên vào tháng 9 năm 1996. Tôi ngụ ở khách sạn Homa, trước đây là khách sạn Sheraton. Lúc đó, tôi viết rằng trên cánh cửa ở tòa sảnh đường của khách sạn một tấm biển viết bằng tiếng Anh, “Đả đảo nước Mỹ”. Khi nhìn tấm biển đó, tôi nhớ mình đã nghĩ đại loại như: À, đây không phải là dòng chữ viết bậy lên tường! Nó được gắn chắc trên tường. Sẽ khó để gỡ bỏ xuống.

Vào cuối những năm 1990 là một khoảnh khắc ngắn ngủi của chủ trương cởi mở ở Iran, đó là lý do tôi được cấp visa. Tôi hy vọng rằng nỗi ước vọng hiển nhiên của giới trẻ Iran lúc bấy giờ là muốn hội nhập vào nền kinh tế thế giới cuối cùng sẽ chiến thắng các nhà lãnh đạo đã gắn những dòng chữ đó lên tường. Điều đó đã không xảy ra. Dòng chữ đó đã ăn sâu bám rễ.

Giờ đây, Tổng thống Trump và Thủ tướng Benjamin Netanyahu của Israel đã phát động cuộc chiến nhắm vào Iran được hơn một tuần lễ, và câu hỏi lớn nhất của tôi là: Chuyện gì sẽ xảy ra nếu điều cần thực hiện lại bất khả thi? Điều gì sẽ xảy ra nếu sự biến đổi của Iran quan trọng hơn nhiều so với những gì những người chỉ trích cuộc chiến thừa nhận, nhưng lại khó khăn hơn nhiều so với những người lập kế hoạch của cuộc chiến đã nhận thức trước đó?

Đúng vậy, không có điều gì sẽ có thể cải thiện triển vọng của người dân Iran, Lebanon, Iraq, Syria, Gaza, Yemen và Israel hơn là lật đổ chế độ Hồi giáo ở Tehran.

Nhưng nếu chế độ đó cũng đã ăn sâu bám rễ – vào hệ thống đạo đức, trường học, các đồn bót cảnh sát, các chức năng của chính phủ, hệ thống ngân hàng, quân đội, các lực lượng bán quân sự khu vực – đến mức, bất chấp sự bất mãn của đa số người dân Iran, chế độ đó không thể bị lật đổ mà không đẩy toàn bộ lãnh thổ của Iran, rộng bằng khoảng một phần sáu diện tích Hoa Kỳ và là nơi sinh sống của 90 triệu người, vào tình trạng hỗn loạn? Điều gì sẽ xảy ra nếu sự lựa chọn duy nhất nhằm thay thế nhanh chóng chế độ chuyên chế Hồi giáo của Iran không phải là dân chủ mà là sự hỗn loạn trên quy mô lớn?

Không một điều gì nhấn mạnh tình trạng ăn sâu bám rễ của chế độ bằng sự kiện thay thế nhà lãnh đạo tối cao của Iran, Ali Khamenei, người bị giết ngay từ đầu cuộc chiến, bằng con trai ông, Mojtaba Khamenei, được cho là một người theo đường lối cứng rắn khác.

Vì cuộc chiến này đã làm cho tôi và nhiều người khác hoàn toàn bất ngờ, nên tôi đang dò dẫm tìm đường tiến về phía trước — cố gắng suy nghĩ kỹ lưỡng đến những tình huống không những tốt nhất mà ngay cả tệ hại nhất với một thái độ khiêm nhường, bởi vì chưa ai trong chúng ta từng lâm vào tình trạng này trước đây.

Theo tôi nghĩ, như các sự kiện đang diễn tiến Trump và Netanyahu nên dừng lại ở thành tựu về quân sự của họ, ít nhất là vào lúc này. Tại sao?

Thứ nhất, rõ ràng là Trump và Netanyahu đã bắt đầu cuộc chiến này mà không có bất kỳ dự tính rõ rệt rằng cuộc chiến nên kết thúc vào lúc nào.

Tôi nghi ngờ khi cho rằng Netanyahu có lẽ sẽ rất hài lòng khi biến Iran thành một Gaza lớn khác và chỉ cần tiếp tục “cắt cỏ”, hoặc thỉnh thoảng dập tắt các mối đe dọa ở đó, như ông ta đã từng làm ở Gaza. Như nhà phân tích quân sự Amos Harel của tờ Haaretz đã nói: “Vài tháng trước, Netanyahu đã mô tả Israel như một nước Sparta hiện đại. Nhưng để bảo tồn bản sắc của chế độ quân phiệt của mình, Sparta cần có sự xung đột quân sự thường xuyên – một loại xung đột cho phép người cai trị của nó duy trì quyền lực – bất kể cái giá mà họ áp đặt trên đất nước.”

Việc duy trì Israel ở trong tình trạng chiến tranh với Iran, Hamas và Hezbollah sẽ cho phép Netanyahu kéo dài phiên tòa xét xử việc tham nhũng của ông ta và tránh sự điều tra của một ủy ban về việc ông ta đã không ngăn chặn được cuộc xâm lược của Hamas vào ngày 7 tháng 10 năm 2023. (Nếu bạn cho rằng điều này là sự hoài nghi một cách quá đáng, thì bạn không hiểu con người của Netanyahu.)

Về phần mình, Trump đã có những phát ngôn lung tung mâu thuẫn với nhau về tình hình ở Iran vào sáng ngày hôm sau – những điều thực khôi hài và thường xuyên trái ngược nhau, cho thấy vị tổng tư lệnh chỉ đang tuyên bố theo kiểu tùy cơ ứng biến. Hôm nay thì nói về thay đổi chế độ, ngày mai thì không; hôm nay ông ta không quan tâm đến tương lai của Iran, ngày mai lại nói sẽ có tiếng nói trong việc lựa chọn lãnh đạo tiếp theo của nước này; hôm nay ông ta sẵn sàng đàm phán, ngày mai lại đòi hỏi phải “đầu hàng vô điều kiện”.

Tôi cho rằng Hussein Ibish, một phân tích gia về vấn đề Trung Đông đã tóm tắt chiến lược của Trump ở Iran một cách ngắn gọn khi ông viết: “Sự việc diễn ra như thế này: Mỹ và Israel ném bom và phá hủy các mục tiêu. Sau đó, người Iran sẽ (..điền vào chỗ trống..) giành được (..điền vào chơi trống..) sự thay đổi về chế độ chính trị để đạt được (..điền vào chỗ trống..) mục tiêu cuộc chiến của Mỹ.”

Liệu bạn có đầu tư vào một công ty mà người lãnh đạo, không hề báo trước, bắt đầu một chiến lược kinh doanh hoàn toàn mới và sau đó, chỉ trong một tuần sau, mô tả mục tiêu của công ty theo năm cách khác nhau không? Đó là một tín hiệu báo hiệu nên dừng ngay lại..

Tuy nhiên, dường như Trump và Netanyahu đã làm suy yếu đáng kể về khả năng hạt nhân của Iran và khả năng triển khai sức mạnh về hải quân, không quân và phi đạn của nước này. Đây là điều tốt cho người dân Iran, xét đến việc chế độ đó đã sử dụng quyền lực giết hại rất nhiều người, và cũng tốt cho khu vực. Điều khôn ngoan cần phải làm bây giờ là tạm ngưng lại và xem mọi chuyện sẽ diễn biến và hậu quả của nó như thế nào.

Đó là lúc vai trò chính trị thực sự diễn ra. Nghĩa là, nếu Hoa Kỳ và Israel tuyên bố rằng, sau khi đạt được hầu hết các mục tiêu quân sự, họ đã sẵn sàng ngừng các cuộc tấn công – miễn là Iran cũng làm như vậy – thì giới lãnh đạo Iran còn sống sót chắc chắn sẽ tuyên bố với thế giới và người dân vào sáng hôm sau rằng: “Chúng ta đã chứng tỏ rằng chúng ta đã phản kháng sức mạnh kết hợp của tên Đại Satan và Tiểu Satan.”

Nhưng hậu quả sau cuộc chiến, tôi dám đánh cuộc rằng sẽ xảy ra một cuộc tranh luận nảy lửa và đấu đá trong nội bộ của giới tinh hoa cầm quyền ở Tehran. Nhiều tiếng nói của người dân, doanh nhân và những người cải cách trong chế độ chắc chắn sẽ tuyên bố với phe cứng rắn của Iran: “Hãy nhìn vào thảm họa mà các ông đã gây ra cho chúng tôi. Nếu đây là một chiến thắng vĩ đại của Iran, thì sự thất bại sẽ như thế nào? Chúng tôi đã mất đi tiền tiết kiệm, nền kinh tế, môi trường, phần lớn quân đội và tình hữu nghị của tất cả các nước láng giềng. Tương lai của chúng tôi sẽ ra sao?”

Hãy xem xét cuộc đấu đá nội bộ mà chúng ta đang chứng kiến giữa tổng thống Iran và các phe phái quân sự cứng rắn về việc liệu Iran có nên tấn công các nước láng giềng Ả Rập với hy vọng rằng họ sẽ gây áp lực lên Hoa Thịnh Đốn để chấm dứt chiến tranh hay không. Ai biết được điều gì có thể phát sinh giữa người dân Iran và chế độ, và ngay trong nội bộ chế độ, theo thời gian một khi cuộc chiến kết thúc và cái giá phải trả cho hành vi cực đoan của Iran khi đáo hạn.

Hiển nhiên, không ai có thể bảo đảm rằng hậu quả về mặt chính trị sẽ kết thúc bằng sự thay đổi trong chế độ hay của chính quyền. Nhưng điều đó cũng có cơ hội thành công ngang bằng với việc ném bom tiêu hủy Tehran và Beirut thành gạch vụn rồi hy vọng một cuộc nổi dậy của quần chúng sẽ nổ ra.

Chúng ta đã chứng kiến một nhà máy lọc nước biển ở Iran bị ném bom, và để trả đũa, Iran đã tấn công nhà máy lọc nước biển của Bahrain. Nếu chiều hướng đó lan rộng, người dân sẽ nhanh chóng cạn kiệt nước uống. Iran có nguy cơ trở thành một thảm họa về môi trường lớn hơn cả những gì các giáo chủ Hồi giáo đã gây ra, điều này rất có thể là sự thực; sẽ không một ai có thể sống được ở đó.

Có một đoạn văn ám ảnh trong bài báo của tờ Times hôm thứ Hai về tâm trạng ở Tehran đối với cuộc chiến.

“Peyman, một doanh nhân ngành kỹ thuật số ở Tehran, lo lắng rằng cái giá phải trả đã quá cao. Giống như nhiều người Iran được phỏng vấn, ông nói rằng ông đã ở nhà suốt cả ngày, không thể làm việc, chứng kiến sự tàn phá với nỗi sợ hãi và bất an ngày càng tăng. Ông tự hỏi làm thế nào người dân địa phương có thể ngăn chặn ngay cả những tội phạm nhỏ khi các đồn cảnh sát bị ném bom — chứ đừng nói đến việc bất kỳ chính phủ nào có thể tiếp tục điều hành đất nước sau khi quá nhiều thứ đã bị phá hủy.”

Peyman nói với tờ Times, “Nếu chúng tôi muốn sinh sống ở Iran trong tương lai, bất kể chính phủ nào, chúng tôi vẫn cần phải có các tổ chức của thể chế.”

Chế độ Iran là một điều ô nhục — một mối đe dọa đối với chính người dân của mình, đối với các nước láng giềng và đối với trật tự của nền pháp trị cũng như đối với bất kỳ quốc gia nào khác. Tôi cầu nguyện rằng chế độ này sẽ sớm trở thành một phần của quá khứ, với một cái giá hợp lý, và mở khóa giải phóng tiềm năng to lớn của người dân Iran trong việc đóng góp cho nhân loại.

Nhưng việc liên tục ném bom, phá hủy ngày càng nhiều cơ sở hạ tầng về quân sự và dân sự, và chỉ hy vọng rằng người dân Iran khao khát dân chủ sẽ đoàn kết lại – trong bối cảnh hầu như không có internet để liên lạc, và việc di chuyển trên đường phố cũng có thể gây nguy hiểm đến tính mạng – và tự chính mình lật đổ chế độ độc tài đã ăn sâu bám rễ này… thì hãy chứng minh cho tôi thấy liệu điều này đã từng xảy ra ở nơi nào trong lịch sử.

Tôi đoán rằng chế độ này sẽ chỉ sụp đổ từ trên xuống, và tiến trình đó sẽ chỉ bắt đầu sau khi có lệnh ngừng bắn.

Điều tốt nhất mà chiến lược ném bom của Trump-Netanyahu có thể đem lại là khởi động tiến trình đó; chỉ cần đưa Iran hướng tới một con đường tốt hơn, nơi mà nó ít gây nguy hiểm hơn cho người dân và các nước láng giềng, cũng đã là một thành tựu đáng kể. Điều tồi tệ nhất mà chiến lược này có thể gây ra là tàn phá Iran bằng các cuộc oanh tạc không ngừng nghỉ đến mức không một ai có thể điều hành được một đất nước như vậy. Đó sẽ là một thảm họa với một quy mô không thể nào đo lường được.

Thomas L. Friedman, Bình luận gia về các vấn đề đối ngoại. Ông cộng tác với tờ Times từ năm 1981 và đã giành được ba giải Pulitzer. Ông là tác giả của bảy cuốn sách, trong đó có cuốn “Từ Beirut đến Jerusalem”, cuốn sách đã đoạt Giải thưởng National Book Award.

Bàn về 勢 (Thế) theo Thiên V – Binh Thế

Tác giả: PIERE NGUYEN

LỜI DẪN 

Tôi đến với Binh pháp Tôn Tử không phải từ trường lớp, cũng không phải từ một nhu cầu nghiên cứu có ý thức. Nó đến sớm hơn thế, âm thầm hơn thế, như một vật quen thuộc nằm sẵn trong nhà, tồn tại trước cả khi tôi hiểu nó là gì. Khi còn nhỏ, tôi đã quen với Tôn Tử qua bản Trần Trọng Kim. Cuốn sách ấy không được đặt trên bàn học, cũng không được giảng giải. Nó chỉ ở đó, như nhiều sách cổ trong nhà, thuộc về một trật tự cũ mà người lớn không còn nhắc, nhưng cũng không bao giờ vứt bỏ. 

Gia đình tôi có một mối dây xa nhưng rõ với dòng họ Đỗ: vợ đầu của Trần Trọng Kim, họ Đỗ, là em bà ngoại tôi, tuy thuộc một nhánh thứ. Mối liên hệ ấy không mang tính học thuật, càng không phải một truyền thừa chính thống. Nó chỉ đủ để khiến những văn bản như Tôn Tử, Ngô Khởi, Hình Danh, Binh Thư không phải là những vật xa lạ. Chúng hiện diện như một phần của không khí gia đình, của ký ức tập thể, nơi chữ nghĩa không cần giải thích để tồn tại. 

Khi ấy, tôi chưa hiểu 勢 là gì. Nhưng tôi quen với cảm giác trong chiến tranh, trong xung đột, trong đối đầu, không phải cứ mạnh là thắng, không phải cứ xông lên là đúng. Có một thứ gì đó lặng lẽ hơn, sâu hơn, quyết định kết cục trước khi con người kịp hành động. Trực giác ấy có trước khái niệm. 

Lớn lên, tôi gặp lại Tôn Tử theo một con đường khác. Trong thư viện của Dòng Tên, tôi đọc bản dịch tiếng Pháp của Cố Amiot năm 1772. Đó là một trải nghiệm rất khác. Ở đây, Tôn Tử không còn là sách nhà, không còn là vật quen, mà trở thành một văn bản được đọc cùng Plato, Machiavelli, Hobbes. Điều làm tôi dừng lại không phải là toàn bộ Binh pháp, mà là cách Amiot dịch chữ Thế 勢. Ông không gọi nó là force. Ông tránh từ đó một cách có ý thức. Thay vào đó là position, avantage de situation, disposition. Chính sự né tránh ấy cho tôi hiểu rằng điều tôi từng cảm nhận mơ hồ thời nhỏ không phải là ngẫu nhiên. 勢 chưa bao giờ là sức. Nó là lợi thế sinh ra từ sự sắp đặt. 

Sau này, khi đọc bản Nguyễn Hiến Lê, tôi nhận ra một điều khác: truyền thống Việt không hề xa lạ với cách hiểu ấy. Thế không được diễn như mưu mẹo, càng không được đồng hóa với bạo lực. Nó gắn với trị, với tổ chức, với phân số, với hình danh. Thế là kết quả, không phải thủ đoạn. Và vì là kết quả, nó không thể nóng vội. 

Gần đây, tôi đọc bản dịch của Trúc Khê Ngô Văn Triện. Ở đây, tôi không còn tìm cảm giác quen thuộc của ký ức, cũng không còn tìm đối thoại Đông–Tây như với Amiot. Tôi tìm sự chính xác. Và tôi thấy ở bản này một điều hiếm: chữ thế được giữ yên. Không bị tô đậm, không bị văn vẻ hóa, không bị kéo sang đạo đức hay tâm lý. Nó đứng đúng chỗ của nó: như một trạng thái tổng hợp, sinh ra từ trị binh, từ phân định, từ biến hóa liên tục giữa chính và kỳ, hư và thực. 

Chính từ hành trình đọc ấy — từ Trần Trọng Kim trong nhà, qua Amiot trong thư viện Dòng Tên, qua Nguyễn Hiến Lê, rồi đến Trúc Khê — tôi không thể không đặt câu hỏi: 勢 đang ở đâu trong thế giới hôm nay? Không phải như một thuật ngữ cổ, mà như một logic sống. Tôi đã viết hai tiểu luận, quan sát cách Donald Trump nói về Agreement Frame của Greenland, về một Board of Peace, và nhận ra, ở đó, dù không có một chữ Tôn Tử nào được nhắc đến, thế vẫn vận hành. Không phải như học thuyết, mà như bản năng quyền lực, nói từ vị trí đã tạo thế, buộc đối phương phải phản ứng, không cần đạt kết quả ngay. 

Tôi không cho rằng Trump đọc Binh pháp Tôn Tử. Điều đó không quan trọng. 勢 không cần người tin vào nó để tồn tại. Nó chỉ cần được đặt đúng. Và khi được đặt đúng, nó phân biệt rất rõ ai có thể nói mà không cần ép, ai phải đe dọa để được nghe, ai im lặng vì nói ra sẽ lộ thế yếu. 

Từ đó, câu hỏi tự nhiên nảy sinh: trong thế giới hiện nay, ai còn thế để nói, và ai thì không? Khi Hoa Kỳ dưới thời Trump phát biểu, dù gây tranh cãi, lời nói ấy vẫn xuất phát từ một vị trí có khả năng định hình phản ứng của người khác. Ngược lại, những lời nói mang tính đe dọa hoặc cưỡng bức — dù đến từ Nga hay Trung Quốc — lại cho thấy một tình trạng khác, nói nhiều, nhưng không còn khả năng dẫn dắt; phải ép, vì thế không đủ để buộc người khác tự đi theo. Ở đây, tôi không so sánh đạo đức hay chính nghĩa, mà chỉ quan sát thế như Tôn Tử đã quan sát: bằng hiệu quả vận hành, chứ không bằng lời tuyên bố. 

Lời dẫn này không nhằm chứng minh một học thuyết. Nó chỉ nhằm đặt người đọc vào một dòng chảy, từ cổ văn sang hiện tại, từ ký ức gia đình sang chính trị toàn cầu, từ chữ 勢 trong sách sang thế đang nghiêng trong thế giới. Phần còn lại của tiểu luận không tìm cách ca ngợi hay phán xét. Nó chỉ cố làm một việc: nhìn xem thế đã được đặt ở đâu — và ai là người đã đặt nó từ trước, khi những lời nói tưởng như còn đang ngẫu hứng. Từ Trần Trọng Kim, qua Nguyễn Hiến Lê, đến Ngô Văn Triện; từ Amiot năm 1772 đến những tình huống chính trị đương đại, chữ 勢 vẫn giữ nguyên một chức năng: chỉ ra nơi mà thắng bại đã được đặt xong, trước khi hành động bắt đầu.

1

Trong Thiên V – Binh Thế, chữ 勢 (thế) không được hiểu như sức mạnh tự thân của binh sĩ hay dũng khí của tướng lĩnh, mà là kết quả của sự tổ chức, phân định, và biến hóa được sắp đặt từ trước. Tôn Tử không khởi đầu bằng việc nói đến đánh nhau, mà bắt đầu từ việc trị binh: trị nhiều như trị ít, bởi đã có phân và số. Ở đây, thế trước hết là thế của tổ chức, không phải thế của xung phong.

Khi quân đã được phân bộ, định số, mỗi cấp đều có người chủ trương, thì dù ba quân đông đúc cũng có thể điều khiển như ít. Chính từ nền tảng ấy mà thế hình thành. Do đó, thế không sinh ra trong lúc giao chiến, mà được tích lũy ngay từ lúc trị quân. Không có phân số rõ ràng, không có hình danh ổn định, thì không thể nói đến thế.

Sau khi phân số đã định, Tôn Tử mới nói đến kỳ và chính. Ba quân đông mà có thể khiến “người người đều thụ địch cả mà không thua” là bởi có kỳ có chính. Chính và kỳ không phải là hai đạo quân cố định, càng không phải là trước–sau hay trái–phải theo nghĩa máy móc. Chính–kỳ là quan hệ biến hóa, có thể thay chỗ cho nhau, sinh ra nhau, không có đầu mối. Ở đây, thế chính là dòng vận động liên tục của chính và kỳ, khiến đối phương không thể nắm bắt được trọng tâm thật.

Bởi vậy, Tôn Tử mới dùng những ví dụ về năm tiếng, năm sắc, năm vị. Các yếu tố căn bản thì hữu hạn, nhưng biến hóa thì vô cùng. Thế không nằm ở việc có bao nhiêu yếu tố, mà nằm ở cách phối hợp khiến sự biến hóa không cùng tận. Chính–kỳ cũng vậy: nếu bị đóng cứng, thì mất thế; nếu luân chuyển không ngừng, thì thế tự sinh.

Từ đó, Tôn Tử đi đến một luận điểm quan trọng: loạn sinh ra ở trị, nhát sinh ra ở mạnh, yếu sinh ra ở khỏe. Câu này không nói về bản chất thật, mà nói về cách dùng hình để tạo thế. Muốn giả loạn thì trước phải rất trị; muốn giả nhát thì trước phải rất mạnh; muốn giả yếu thì trước phải rất khỏe. Như vậy, thế không phải là phô bày cái mình có, mà là che giấu cái mình có để dẫn động đối phương. Đối phương thấy hình mà động, còn ta thì nắm thế.

Ở đây, thế gắn chặt với hư và thực. Khi nhử được địch đến, thì thế của địch là hư; khi ta không phải tự đến, thì thế của ta là thực. Lấy thực đánh hư, thì thắng lợi “như lấy hòn đá gieo vào quả trứng”. Nhưng hư–thực không tự nhiên có; nó chỉ xuất hiện sau khi phân số rõ, hình danh chính, kỳ–chính minh. Vì vậy, Tôn Tử nhấn mạnh trình tự: phân số → hình danh → kỳ chính → hư thực. Thế là kết quả của cả chuỗi này, không phải một mưu mẹo rời rạc.

Do đó, khi Tôn Tử kết luận: “Người giỏi đánh, chỉ tìm ở thế, không trách ở người”, ông phủ nhận tư duy đổ lỗi cho binh sĩ hay ca ngợi cá nhân anh hùng. Thắng–bại không nằm ở sự cố gắng nhất thời, mà nằm ở thế đã được tạo sẵn. Khi thế còn, thì nhát cũng hóa mạnh; khi thế mất, thì mạnh cũng hóa nhát. Binh pháp không có phép nhất định, chỉ nhân ở thế mà thành.

Như vậy, trong Thiên V, 勢 không phải là sức, cũng không phải là mưu lặt vặt, mà là trạng thái tổng hợp sinh ra từ trị quân, tổ chức, biến hóa chính–kỳ, điều khiển hư–thực và dẫn động hình–thế. Khi thế đã thành, giao chiến chỉ còn là hệ quả; còn khi thế chưa thành, dù có binh mạnh cũng khó tránh thất bại.

2

Từ 勢 của cổ binh đến 勢 của thời nay

Nếu đọc Thiên V – Binh Thế như một văn bản bị chôn trong quá khứ, người ta sẽ tưởng rằng chữ 勢 chỉ vận hành trong chiến xa, cờ xí, chiêng trống, và những hàng ngũ bằng người. Nhưng nếu đọc đúng tinh thần Tôn Tử, thì sẽ thấy một điều khác: ông chưa bao giờ buộc thế vào một hình thức chiến tranh cố định. Ông chỉ buộc thế vào cách sắp đặt hoàn cảnh.

Tôn Tử không nói thế là sức mạnh của binh khí, cũng không nói thế là lòng gan dạ của quân sĩ. Ông nói thế sinh ra từ trị, từ phân số, từ hình danh, từ chính–kỳ, từ hư–thực. Những điều ấy không thuộc riêng một thời đại. Chúng chỉ đổi hình mà không đổi đạo.

Ngày nay, binh không nhất thiết phải ra trận; nhưng thế vẫn phải được tạo. Không còn chiêng trống, nhưng vẫn có hiệu lệnh. Không còn doanh trại, nhưng vẫn có phân số. Không còn tiền tuyến–hậu tuyến theo nghĩa cũ, nhưng chính và kỳ vẫn luân chuyển. Cái thay đổi là hình, không phải lý.

Trong Thiên V, Tôn Tử nhấn mạnh: muốn giả loạn thì trước phải rất trị; muốn giả yếu thì trước phải rất khỏe. Điều này, nếu đem sang thời nay, không cần giải thích thêm: kẻ không có thế thì không thể giả, và kẻ không trị được nội bộ thì không thể dẫn động ngoại cuộc. Mọi sự phô bày đều phải dựa trên cái không phô bày. Mọi sự nhử địch đều phải đặt trên một nền thực lực đã được giấu kín.

Tôn Tử cũng nói: “Ta cho, kẻ địch tất lấy.” Ở đây, cho không phải là mất, mà là dẫn. Khi cho đúng chỗ, thì thế nghiêng về mình. Khi cho sai chỗ, thì thế đổ ngược lại. Vì vậy, không phải cái gì đem ra cũng là nhượng bộ, và không phải cái gì giữ lại cũng là mạnh. Thắng hay bại không nằm ở động tác đơn lẻ, mà nằm ở hướng nghiêng của toàn cục.

Cũng như trong cổ binh, thế thời nay không cần phải thắng ngay. Nó chỉ cần được tích lũy, như nước dồn ở chỗ cao, như đá đặt ở sườn dốc. Khi thời điểm đến, không cần thúc ép; thế tự chảy, tự lăn, tự đổ. Người dùng thế không cần nhiều mệnh lệnh, vì hoàn cảnh đã thay họ ra lệnh.

Bởi vậy, đọc Thiên V hôm nay không phải để học mưu xảo, càng không phải để vay chữ cổ trang trí cho thời mới. Đọc Thiên V là để học một điều lạnh lùng và bền bỉ hơn: đừng hỏi đánh thế nào, hãy hỏi thế đã đặt xong chưa. Khi thế đã thành, thì động hay tĩnh đều có lợi; khi thế chưa thành, thì dù động mạnh đến đâu cũng chỉ là hao lực.

Cho nên, từ cổ đến kim, chiến trường có thể đổi dạng, nhưng câu hỏi của Tôn Tử vẫn không đổi:

thế đang nghiêng về đâu, và ai là người đã đặt nó nghiêng từ trước?

3

THIÊN THẾ – MỘT LUẬN VỀ QUYỀN LỰC KHÔNG DÙNG SỨC

Con người thường tin rằng thắng bại đến từ sức mạnh. Từ số lượng binh sĩ, từ vũ khí, từ ý chí, từ sự dũng cảm. Nhưng Thiên Thế bắt đầu bằng cách phủ nhận niềm tin ấy. Nó nói rằng chiến thắng không sinh ra từ sức, mà từ một thứ vô hình hơn, âm thầm hơn, nhưng quyết định tất cả: thế. Sức là cái người ta tiêu hao. Thế là cái tự vận hành. Khi có thế, chiến thắng không cần cố. Khi mất thế, mọi cố gắng đều trở nên vụng về và tuyệt vọng.

Thế không phải là địa hình, cũng không chỉ là đội hình. Thế là sự dồn tích của trật tự, của nhịp điệu, của cách các lực liên kết với nhau để tạo thành một chiều chuyển động không cần thúc ép. Người thiện chiến không lao mình vào đối đầu, không dùng thân thể để đo sức với thân thể khác. Họ làm một việc khác tinh vi hơn nhiều: họ bố trí sao cho đối phương buộc phải di chuyển theo quỹ đạo đã được định sẵn. Khi đó, thắng bại đã được quyết định từ trước khi mũi tên đầu tiên được bắn ra.

Bởi vậy, trị nhiều cũng như trị ít. Không phải vì con người bỗng trở nên siêu phàm, mà vì cấu trúc đúng khiến con người không còn là gánh nặng. Khi mọi sự được phân chia, khi mỗi bộ phận mang một trách nhiệm rõ ràng, khi mệnh lệnh không phải truyền qua cảm xúc mà qua trật tự, thì người đứng đầu không còn phải gồng mình để kiểm soát. Họ chỉ giữ nhịp. Một hệ thống tốt không ồn ào. Một quyền lực đúng không cần phải xuất hiện liên tục. Khi quyền lực phải la hét, ấy là lúc nó đã bắt đầu mất thế.

Trong chiến đấu, người ta thường nhầm lẫn giữa chính và kỳ, tưởng rằng đó là hai khái niệm cố định. Nhưng Thiên Thế nói rõ: chính và kỳ không đứng yên. Chúng sinh ra nhau, đổi chỗ cho nhau, quay vòng như nhật nguyệt và bốn mùa. Cái được gọi là chính hôm nay có thể là kỳ ngày mai. Cái bị coi là kỳ có thể trở thành trục chính của toàn cục. Người kém là người đóng khung vai trò. Người giỏi là người khiến đối phương không còn phân biệt được đâu là chính, đâu là kỳ, và chính sự mơ hồ ấy làm họ chậm lại, sai lầm, rồi tự rơi vào thế bất lợi.

Chiến tranh, xét đến cùng, không phải là cuộc đọ sức vật chất, mà là cuộc chiến của hư và thực. Thực không phải là cái tồn tại, mà là cái có khả năng tác động. Hư không phải là cái không có, mà là cái không còn khả năng chống đỡ. Có những lực lượng nhìn bề ngoài vẫn đầy đủ quân đội, vẫn còn quyền lực, vẫn còn biểu tượng, nhưng bên trong đã mất khả năng sinh ra tương lai. Khi tương lai không còn, mọi phòng thủ đều trở nên rỗng. Đánh vào đó, không khác gì lấy đá đập trứng. Không phải vì đá mạnh, mà vì trứng đã ở thế vỡ.

Bởi vậy, người thiện chiến không phô trương cái mạnh của mình. Họ thậm chí sẵn sàng tỏ ra yếu, tỏ ra nhát, tỏ ra rối loạn. Nhưng sự giả yếu ấy chỉ có thể tồn tại nếu bên trong là một trật tự rất mạnh. Chỉ kẻ thực sự kiểm soát được thế cục mới dám mời gọi sự khinh suất của đối phương. Và khi đối phương đã tin rằng mình đang đuổi theo một kẻ yếu, thì chính lúc đó họ bước vào con đường chết mà không cần bị ép buộc.

Mạnh hay nhát không nằm ở bản chất, mà ở thế. Khỏe hay yếu không nằm ở thực lực, mà ở hình. Hình là cái người khác nhìn thấy. Thế là cái họ không nhận ra cho đến khi đã quá muộn. Kẻ giỏi không cần cưỡng bức đối phương phải làm gì. Họ chỉ bày ra một hình ảnh, và đối phương tự đi theo. Cho nên nói cho cùng, chiến thắng không đến từ ép buộc, mà đến từ dẫn dắt.

Và vì thế, Thiên Thế kết lại bằng một mệnh đề lạnh lùng và hiện đại đến đáng sợ: người giỏi không trách con người. Khi một hệ thống thất bại, kẻ bất tài sẽ đổ lỗi cho binh sĩ, cho dân chúng, cho cấp dưới. Nhưng đó chỉ là dấu hiệu của sự sụp đổ đã xảy ra từ trước. Bởi nếu thế còn, con người không cần phải anh hùng. Nếu thế mất, không một anh hùng nào cứu nổi.

Thiên Thế không dạy cách giết nhiều hơn. Nó dạy cách khiến việc giết chóc trở nên không cần thiết. Nó là triết học của quyền lực khi quyền lực không còn phải gào thét, không cần đạo đức cưỡng bức, không cần hy sinh lãng mạn. Nó vận hành lặng lẽ, như dòng nước chảy xuống chỗ thấp nhất, nơi mọi vật buộc phải theo.

Đó là lý do vì sao Thiên Thế không hề cũ. Nó chỉ chờ đến lúc con người đủ mệt mỏi với bạo lực để hiểu rằng: thứ đáng sợ nhất không phải là sức mạnh, mà là thế đã được đặt đúng chỗ.

4

THIÊN THẾ – LUẬN VỀ QUYỀN LỰC KHÔNG DÙNG SỨC

I. Vấn đề trung tâm: vì sao kẻ yếu vẫn thắng, kẻ mạnh vẫn thua.

Mọi thời đại đều đặt cùng một câu hỏi: Vì sao có những lực lượng yếu hơn về quân số, tài nguyên, công nghệ… nhưng lại thắng?

Và vì sao có những cường lực, tưởng như không thể bại, lại sụp đổ nhanh đến vậy?

Thiên Thế trả lời rất rõ: thắng – thua không nằm ở sức, mà ở thế.

Sức là cái anh có. Thế là cấu trúc khiến sức của anh có ý nghĩa. Không có thế, sức chỉ là tiêu hao. Có thế, sức trở thành lực tự vận hành.

II. “Thế” là gì trong thế giới hiện đại?

Trong ngôn ngữ hôm nay, thế không còn chỉ là địa hình hay đội hình quân sự.

Thế là: Cấu trúc tổ chức Nhịp độ ra quyết định Sự bất đối xứng thông tin Trật tự nhận thức mà đối phương bị buộc phải chấp nhận

Nói cách khác: Thế là điều khiến đối phương phải phản ứng theo kịch bản của ta. Một tập đoàn không phá sản vì thiếu tiền. Một nhà nước không sụp đổ vì thiếu vũ khí. Một hệ thống không tan rã vì thiếu nhân lực.

Tất cả sụp đổ vì mất thế.

III. Trị nhiều như trị ít: nguyên lý của hệ thống

Thiên Thế khẳng định một mệnh đề tưởng như nghịch lý: quản lý trăm vạn người cũng như quản lý vài người, nếu cấu trúc đúng.

Đây là nguyên lý của mọi hệ thống hiện đại: Doanh nghiệp đa quốc gia Quân đội công nghệ cao. Mạng xã hội. Trí tuệ nhân tạo phân tán

Bí mật nằm ở phân số: chia nhỏ quyền lực, trách nhiệm, mệnh lệnh, để tốc độ tăng lên và hỗn loạn giảm xuống.

Khi hệ thống đúng: Lãnh đạo không cần “giám sát mọi thứ” Quyền lực không cần la hét. Quyết định không cần cưỡng ép

Thế tốt thì quản trị trở nên vô hình.

IV. Chính – Kỳ: từ chiến tranh sang chiến lược nhận thức Trong cổ văn, Chính là đánh thẳng. Kỳ là đánh lệch.

Trong thế giới hiện đại, Chính – Kỳ là: Công khai – bí mật. Chính sách – tín hiệu. Điều được nói – điều được ngầm hiểu. Sai lầm lớn nhất của người kém chiến lược là đóng khung Chính và Kỳ.

Người giỏi thì ngược lại: biến cái đối phương nghĩ là Chính thành Kỳ, biến cái tưởng là Kỳ thành Chính. Khi đó, đối phương mất la bàn nhận thức.

Và mất nhận thức thì mọi sức mạnh đều trở nên vụng về.

V. Hư – Thực: chiến tranh của cảm nhận, không của vật chất

Thiên Thế nhấn mạnh: không đánh vào nơi mạnh nhất của đối phương, mà đánh vào nơi họ không còn khả năng phòng vệ.

Trong thế kỷ XXI, “hư – thực” không chỉ là quân sự. Nó là: Niềm tin thị trường. Tính chính danh chính trị. Sự đoàn kết nội bộ. Khả năng dự đoán tương lai. Một chế độ có thể còn quân đội, nhưng nếu tương lai của nó trở nên mờ đục, thì nó đã là “hư”.

Khi đó, chỉ cần một cú chạm đúng thế, sự sụp đổ là tất yếu.

VI. Giả yếu – giả nhát: nghệ thuật thao túng hành vi

Một trong những đoạn sắc bén nhất của Thiên Thế là mệnh đề:

Muốn tỏ ra loạn, trước phải rất trị. Muốn tỏ ra nhát, trước phải rất mạnh. Muốn tỏ ra yếu, trước phải rất khỏe. Đây không phải mưu mẹo nhỏ. Đây là nguyên lý thao túng chiến lược.

Trong chính trị hiện đại: kẻ kiểm soát được nhịp hoảng loạn sẽ thắng, kẻ khiến đối phương khinh suất sẽ dẫn họ vào sai lầm

Không cần ép. Chỉ cần cho họ thấy điều họ muốn tin.

VII. Thế thay thế đạo đức cưỡng bức

Thiên Thế kết thúc bằng một tư tưởng rất hiện đại: Người giỏi đánh không trách ở người, mà tìm ở thế.

Mọi hệ thống thất bại đều có một đặc điểm chung: khi thất bại, họ đổ lỗi cho con người, binh sĩ kém, dân không ngoan, nhân viên không trung thành.

Đó là dấu hiệu chắc chắn của mất thế. Hệ thống đúng không cần đạo đức cưỡng bức. Không cần anh hùng. Không cần hy sinh. Nó vận hành vì không còn lựa chọn nào khác.

VIII. Kết luận: Thiên Thế là triết học của quyền lực phi bạo lực

Thiên Thế không ca ngợi bạo lực. Nó làm cho bạo lực trở nên thừa.

Đỉnh cao của chiến lược không phải là đánh thắng, mà là khiến đối phương không còn khả năng đánh theo cách họ muốn.

Trong thế giới hôm nay – nơi chiến tranh, chính trị, công nghệ và nhận thức hòa làm một –Thiên Thế không hề cổ.

Nó là bản thảo chưa bao giờ lỗi thời về cách quyền lực vận hành

khi nó không còn cần gào thét.

Phiên Bản Trục Khê Ngô Văn Triện

CHƯƠNG V
THIÊN THẾ

Tào Công rằng: Dùng binh khiến thế.

Vương Tích rằng: Thế là dồn tích cái thế nó biến đổi. Người thiện chiến thì biết dùng thế để thu lấy phần thắng không phải nhọc sức.

Trương Dự rằng: Thế binh gây thành, rồi sau dùng thế để thu lấy phần thắng cho nên ở dưới thiên “Hình”.

Tôn Tử nói: Phàm trị nhiều như trị ít, bởi vì đã có phân số.

Tào Công rằng: Bộ khúc là phân; thập ngũ là số.

Lý Thuyên rằng: Phàm giỏi dùng binh, tướng khua một tiếng chiêng, cất một ngọn cờ thì ba quân đều ứng theo hết, hiệu lệnh đã định thì tuy nhiều cũng như ít vậy.

Đỗ Mục rằng: Phân là chia biệt, số là số người, nói bộ khúc hàng ngũ đều phân biệt số người nhiều ít, cất dùng các chức thiên, tỳ, trướng, ngũ, mọi sự huấn luyện thăng giáng đều giao phó cho, cho nên ta chỉ phải hông coi có ít. Tức như Hàn Tín nói nhiều nhiều càng tốt đó.

Trần Hạo rằng: Số binh tụ hợp đã nhiều thì nên chia ra nhiều bộ ngũ, trong mỗi bộ ngũ, đều có một kẻ tiểu lại để chủ trương, cho nên chia ra số người khiến giữ việc huấn luyện quyết đoán, gặp giặc, ra trận thì trao cho phương lược, như vậy thì ta thống quản tuy nhiều mà chỉ phải coi trị có ít.

Vương Tích rằng: Phân số là nói bộ khúc, những chức thiên, tỳ đều có bộ phận cùng nhân số ở dưới quyền mình như sư, lữ, tốt, lưỡng chẳng hạn.

Trương Dự rằng: Thống quân đã nhiều, tất trước phải chia ra những chức thiên tỳ, định ra cái số hàng ngũ, khiến không lộn xộn rồi sau mới có thể dùng được. Cho nên cái phép trị binh, một người là độc, hai người là ty, ba người là tham, ty cùng tham hợp lại là ngũ, năm người là liệt, hai liệt là hỏa, năm hỏa là đội, hai đội là quan, hai quan là khúc, hai khúc là bộ, hai bộ là hiệu, hai hiệu là tỳ, hai tỳ là quân, bậc nọ thống thuộc vào bậc kia, đều riêng giữ việc huấn luyện, tuy trị quân trăm vạn cũng như là trị ít vậy.

Ba quân đông đúc, có thể khiến thụ địch cả mà không thua, bởi vì đã có kỳ chính.

Tào Công rằng: Ra trước hợp đánh là chính, ra sau là kỳ.

Lý Thuyên rằng: Đạo quân đối địch giữa mặt giặc là chính, đạo quân chà chạnh là kỳ. Đem ba quân đi mà không có kỳ binh, chưa thể cùng người tranh giành phần lợi được. Đời Hán, Ngô vương Ty đem quân vào thành Đại Lương, tướng Ngô là Điền Bá Lộc nói với Ngô vương rằng: Quân chụm cả lại để tiến về phía tây, không có một đạo kỳ binh nào thì khó mà lập công được. Thần xin được đem năm vạn người, do ngả sông Giang sông Hoài mà tiến lên thu lấy Hoài Nam, Tràng Sa rồi tiến vào Võ Quan, cùng với đại vương hội hợp. Đó cũng là một đạo kỳ binh. Ngô vương không nghe, bèn bị Chu Á Phu đánh bại. Đó là có chính mà không kỳ.

Giả Lâm rằng: Cản giặc thì dừng chính trận, thủ thắng thì dùng kỳ binh, trước sau tả hữu đều có thể tiếp ứng nhau được, như thế thì thường được mà không thua vậy.

Mai Nghiêu Thần rằng: Động là kỳ, tĩnh là chính, tĩnh để đợi, động để thắng.

Trương Dự rằng: Ba quân tuy đông, nhưng khiến người người đều thụ địch cả mà không thua là bởi ở có kỳ có chính. Cái thuyết kỳ chính, các nhà nói không giống nhau. Úy Liêu Tử thì nói: Chính binh quý ở đi trước, kỳ binh quý ở đi sau; Tào Công thì nói: Ra trước hợp đánh là chính, ra sau là kỳ; Lý Vệ công thì nói: Binh lấy tiến về trước là chính, lùi lại sau là kỳ, đó đều là lấy chinh làm chính, lấy kỳ làm kỳ, chứ không nói đến cái nghĩa tuần hoàn biến đổi. Duy Đường Thái tông nói: Lấy kỳ làm chính, khiến cho kẻ địch coi làm kỳ, rồi ta mới lấy chính mà đánh, hỗn hợp lại làm một phép, khiến cho quân địch không lường được. Lời nói ấy thật là rất tường.

Binh đánh vào đâu, như lấy hòn đá gieo vào quả trứng, cái hư cái thực như vậy.

Tào Công rằng: Lấy cái chí thực đánh cái chí hư.

Họ Mạnh rằng: Binh nếu huấn luyện thành thục, bộ đội phân minh, lại biết liệu rõ địch tình, biết tường hư thực, sau mới đem binh tới đánh, thực không khác gì lấy hòn đá đập vào quả trứng.

Trương Dự rằng: Thiên dưới nói: Người thiện chiến thì làm cho người phải đến mà mình không phải tự đến, ấy là cái phép hư với thực, người với ta đó. Nhử bên địch đến thì thế họ thường lui mình không phải đến thì thế mình thường thực, lấy thực đánh hư như cầm hòn đá đập quả trứng, sự vỡ là chắc chắn lắm. Nay hợp quân tụ lính, trước phải đinh về phân số, phân số rõ rồi sau tập về hình danh, hình danh chính rồi sau chia ra kỳ chính, kỳ chính tỏ rồi sau hư thực sẽ rõ vậy. Ấy bốn việc sở dĩ thứ tự là như thế.

Phàm chiến đấu, lấy đạo chính để hợp, lấy đạo kỳ để thắng.

Tào Công rằng: Chính thì chọi thẳng với quân địch, kỳ thì do bên cạnh mà đánh chỗ họ không phòng bị.

Mai Nghiêu Thần rằng: Dùng quân chính để hợp chiến , dùng quân kỳ để thắng địch.

Họ Hà rằng: Như đời Chiến quốc, Liêm Pha làm tướng nước Triệu, sứ giả nước Tần đến nói phản gián rằng: Tần chỉ sợ nhất có Triệu Quát mà thôi, chứ Liêm Pha thì dễ trị lắm, sẽ hàng ngay đấy. Nhân lúc quân Pha trốn bỏ mất nhiều, đánh nhau thường bị thua luôn, Pha bèn đóng vững không ra đánh. Vua Triệu thấy thế lại nghe lời phản gián của Tần, bèn cử Quát để thay cho Pha. Quát đến thì đem quân đánh Tần, quân Tần giả vờ thua mà chạy rồi phái hai đạo kỳ binh để chờ đánh úp. Quân Triệu đuổi tràn đến sát tận lũy Tần, lũy bền chống vững không thể vào được, rồi chợt hai vạn năm nghìn kỳ binh của Tần chặn sau quân Triệu, lại năm nghìn quân kỵ nữa chặn gần lũy Triệu. Quân Triệu bị chia làm hai, đường lương nghẽn đứt, Quát phải thua vỡ.

Trương Dự rằng: Hai quân gặp nhau, trước lấy quân chiến để cùng nhau hợp chiến, rồi mới phái những kỳ binh, hoặc sấn vào bên cạnh, hoặc đánh vào phía sau, để mà thủ thắng, như Trịnh Bá chống quân nước Yên lấy ba quân dàn ở mặt trước, rồi đem quân ngầm đánh ở mặt sau đó.

Cho nên người giỏi đánh lối kỳ binh thì vô cùng như là trời đất.

Lý Thuyên rằng: Nói sự động tĩnh.

Bất kiệt như là sông nguồn.

Đỗ Hựu rằng: Nói sự ứng biến xuất kỳ không biết đâu là cùng kiệt.

Lý Thuyên rằng: Nói lưu thông bất tuyệt.

Sau rồi lại trước là nhật nguyệt, chết rồi lại sống là bốn mùa.

Trương Dự rằng: Nhật nguyệt vần xoay, lặn rồi lại mọc, bốn mùa thay đổi, thịnh rồi lại suy, nói ví với kỳ chính hóa, phân vân trẫn trộn, sau trước không cùng vậy.

Tiếng không quá năm.

Lý Thuyên rằng: Tiếng có năm bậc là: cung, thương, giốc, chủy, vũ.

Thế mà năm tiếng biến hóa thì không thể xiết nghe.

Lý Thuyên rằng: Khi năm tiếng ấy biến vào bát âm thì những khúc nhạc tấu thật không nghe hết.

Sắc không quá năm.

Lý Thuyên rằng: sắc có năm là: xanh, vàng, đỏ, trắng, đen.

Thế mà năm sắc biến hóa thì không thể xiết xem.

Vị không quá năm.

Lý Thuyên rằng: Năm vị là: chua, cay, mặn, ngọt, đắng.

Thế mà năm vị biến hóa thì không thể xiết nếm.

Tào Công rằng: Từ câu vô cùng như trời đất trở xuống đều là ví sự vô cùng của kỳ với chính.

Đỗ Mục rằng: Từ câu vô cùng như trời đất trở xuống đều là ví sự kỳ chính của bát trận.

Trương Dự rằng: Dẫn nói sự biến hóa của năm tiếng, năm sắc, năm vị để ví những phép kỳ chính sinh đẻ ra vô cùng.

Kỳ chính cái nọ đẻ ra cái kia, như cái vòng xoay tròn không có đầu mối, chẳng thể nào cùng được.

Lý Thuyên rằng: Kỳ chính dựa vào nhau mà sinh ra như cái vòng xoay tròn không biết đến đâu là chỗ cùng.

Trương Dự rằng: Kỳ cũng là chính, chính cùng là kỳ, biến hóa mà cùng sinh ra nhau, như quay một cái vòng không có gốc ngọn, còn đi đến chỗ cùng sao được.

Loạn sinh ra ở trị, nhát sinh ra ở mạnh, yếu sinh ra ở khỏe.

Lý Thuyên rằng: Cậy rằng đã trị, không chịu vỗ về người dưới để nhiều người oán, loạn tất phải sinh.

Đỗ Mục rằng: Nói muốn vờ làm vẻ loạn để nhử kẻ địch, trước phải rất trị, rồi sau mới có thể vờ loạn được; muốn vờ làm vẻ nhát để dò kẻ địch trước phải rất mạnh, rồi sau mới có thể vờ nhát được; muốn vờ làm vẻ yếu để nống kẻ địch, trước phải rất khỏe, rồi sau mới có thể vờ yếu được.

Mai Nghiêu Thần rằng: Trị thì có thể giả làm loạn, mạnh thì có thể giả làm nhát, khỏe thì có thể giả làm yếu.

Họ Hà rằng: Đó là nói khi giao chiến làm ra những binh thế kỳ chính để phá quân địch. Quân ta vốn trị, tướng ta vốn mạnh, thế ta vốn khỏe, nhưng nếu không giấu cái trị, cái mạnh, cái khỏe, thì sao nhử được quân địch đến?

Mạnh nhát là ở thế.

Lý Thuyên rằng: Việc binh hễ được thế thì nhát cũng hóa mạnh, mất thế thì mạnh cũng hóa nhát. Binh pháp không có nhất định, chỉ nhân ở thế mà thành đó mà thôi.

Trần Hạo rằng: Mạnh là hăm hở, nhát là rụt rè. Kẻ địch thấy ta muốn tiến lại không tiến, bèn cho ta là nhát, tất có cái bụng khinh thường.

Ta nhân sự trễ nải của họ, mượn thế để đánh.

Trương Dự rằng: Thực mạnh mà giả vờ là nhát, nhân ở cái thế. Tướng Ngụy là Bàng Quyên đi đánh nước Hàn, tướng Tề là Điền Kỵ đi cứu, Tôn Tẫn bảo với Kỵ rằng: Quân Tam Tấn vốn mạnh tợn mà khinh nước Tề, Tề vẫn mang tiếng là nhát. Kẻ thiện chiến là phải biết nhân cái thế mà khơi lấy lối lợi cho mình. Bèn đem quân Tề vào đất Ngụy, rồi hằng ngày cứ giảm dần số bếp. Quyên nghe thấy cả mừng mà rằng: Ta vốn biết Tề vẫn nhát mà! Bèn đi gấp đường đuổi theo, rồi bị đánh thua ở Mã Lăng.

Khỏe yếu là ở hình.

Đỗ Mục rằng: Lấy khỏe làm yếu, phải tỏ ra ở hình, như chúa Hung Nô đem những quân già yếu phô ra với Lâu Kính đó.

Vương Tích rằng: Khỏe yếu là ở cái hình biến đổi.

Trương Dự rằng: Thực khỏe mà vờ tỏ ra yếu là thấy ở hình. Hán Cao tổ muốn đánh Hung Nô, sai sứ đi dò thăm xem. Hung Nô giấu hết những lính khỏe, ngựa béo, chỉ bày ra những người gầy vật ốm. Sứ giả mười bọn đi về, đều nói là nên đánh. Duy Lâu Kính nói: Hai nước đánh nhau, nên phô phang ra những cái giỏi cái hay, nay họ chỉ phô bày những cái già yếu, vậy chắc là có kỳ binh, ta không nên đánh. Vua không nghe, rồi quả bị vây ở Bạch Đăng.

Cho nên hễ khéo khêu động bên địch, phải tỏ ra ở cái hình, bên địch tất theo.

Tào Công rằng: Tỏ ra cái hình gầy yếu.

Lý Thuyên rằng: Khéo nhử kẻ địch thì có thể khiến kẻ địch phải tiến hay phải thoái. Quân Tấn sang đánh Tề, dọn dẹp núi đầm, tuy chỗ không đến cũng cắm cờ dàn trận lưa thưa, lại kéo củi theo nữa. Người Tề trèo lên núi để trông quân Tấn, thấy cờ quạt phơi phới và cát bụi mịt mù, cho là quân Tấn rất nhiều, đương đêm phải lẻn trốn. Nước Tề sang đánh nước Ngụy, tướng Tề là Điền Kỵ dùng mưu của Tôn Tần, giảm bếp mà kéo đến Đại Lương. Tướng Ngụy là Bàng Quyên đuổi theo và nói: Quân Tề sao mà nhát thế? Vào cõi nước ta, trốn đi dần dõi mất đến nửa. Rồi đến Mã Láng, bị quân Tề đánh bại, Bàng Quyên phải giết, và thái tử Ngụy bị bắt sống. Ấy cái hình tỏ ra yếu kém, mà quân địch theo ngay như thế đấy.

Đỗ Mục rằng: Không phải chỉ phô ra cái hình gầy yếu mà thôi. Đây nói ta mạnh mà địch yếu thì ta phô ra cái hình gầy yếu, để khêu động cho họ lại; nhưng nếu ta yếu mà địch mạnh thì ta phải phô ra cái hình khỏe mạnh để khêu động cho họ đi. Sự động tác của kẻ địch, đều phải theo ta chầm chập. Tôn Tần nói: Nước Tề mang tiếng là nhát, bọn ba nước Tấn họ vẫn coi khinh. Nay sai vào cõi đất nước Ngụy làm mười vạn bếp, ngày hôm sau làm rút xuống năm vạn bếp. Bàng Quyên nước Ngụy thấy thế đem quân đuổi mà nói: Quân Tề sao mà nhát thế, vào nước ta, lính tráng bỏ trốn đến quá nửa. Nhân đuổi theo gấp, đến con đường hẹp ở Mã Lăng. Tại đấy, Tấn đã đẽo vỏ thân cây viết vào mấy chữ rằng: Bàng Quyên chết ở dưới cây này. Và cho những tay nỏ phục ở cạnh đấy, ra lệnh rằng: Hễ thấy lửa sáng thì tức là Quyên đến, bật lửa để đọc, vậy muôn nỏ đều chĩa cả vào mà bắn. Bàng Quyên quả phải chết ở đấy. Đó là tỏ cái hình gầy yếu để khêu động Bàng Quyên, khiến phải theo mình mà đi vào đường chết.

Ta cho, kẻ địch tất lấy.

Tào Công rằng: Lấy lợi nhử kẻ địch, họ sẽ phải rời bỏ đồn lũy, ta lấy cái thế tiện mà đánh vào chỗ trống trải trơ trọi.

Đỗ Mục rằng: Tào Công cùng Viên Thiệu giữ nhau ở Quan Độ, Tào Công men sông đi về phía tây, Thiệu qua sông đuổi theo. Công đóng trại ở Nam Bản, xuống ngựa cỏi yên. Bấy giờ xe ngựa đồ đạc bừa bãi ở đường, các tướng bảo quân kỵ của địch kéo đến rất nhiều, chi bằng thu xếp đem về trại.Tuân Du nói: Cách đó cốt để nhử quân địch, sao lại đem về. Tướng Thiệu là Văn Xú cùng Lưu Bị đem năm sáu nghìn quân kỵ trước sau tiếp đến, có những toán xô nhau đến lấy các đồ quân dụng. Tào Công nói: Được rồi. Bèn đều lên ngựa. Quân kỵ của Tào chỉ có không đầy sáu trăm người mà cả phá được quân Viên Thiệu, chém chết Văn Xú.

Cho nên kẻ thiện chiến, chỉ tìm ở thế chứ không trách ở người.

Đỗ Hựu rằng: Nói cái đạo được thua tự mưu ở trong chứ không trách ở người dưới. Trách ở người dưới là gắt gưới tướng sĩ bắt phải cố đánh.

PIERRE NGUYEN

(via AFAR)

Với các nhà đạo đức bàn phím đang khóc thương cho nền công pháp quốc tế

Tác giả: Huỳnh Ngọc Chênh

Đúng là các vị luật sư, tiến sĩ, giáo sư, trí giả, đạo đức nhân đang khóc như mưa khi nền công pháp quốc tế được cho rằng bị Trump “hà hiếp” khi đưa Delta Force và DEA vào Venezuela bắt cóc tổng thống Maduro về Mỹ xét xử, làm như cái nền công pháp ấy còn trong trắng và bị Mỹ làm chuyện ấy lần đầu.

Nền công pháp quốc tế ấy là cái gì mà làm cho các ngài đạo cao trí giỏi ấy thương khóc dữ thế?

Mà có phải thật sự các vị than khóc cho nó không, trong khi hàng triệu triệu người dân trong các nước độc tài bị xâm phạm nhân quyền không làm cho các vị ấy động lòng.

Công pháp quốc tế là tuyên ngôn nhân quyền, là Hiến chương Liên Hiệp Quốc và các công ước của Liên Hiệp Quốc soạn ra nhằm vào ba mục đích: Bảo vệ trật tự thế giới, bảo vệ chủ quyền các quốc gia và tối thượng là bảo vệ quyền con người cho mọi người dân trên toàn thế giới.

Thế nhưng từ sau Đệ nhị Thế chiến đến nay, ai đã thực thi hiệu quả ba nhiệm vụ trên?

Nước Mỹ hay công pháp quốc tế đã:

– Ngăn không cho Bắc Triều Tiên mang quân tràn xuống xâm lăng Hàn Quốc

– Ngăn không cho Tàu cộng tràn xuống Đông Nam Á

– Ngăn không cho Liên Xô tràn thêm qua Tây Âu và xuất khẩu cộng sản ra toàn thế giới

– Ngăn không cho Cuba xuất khẩu cộng sản xuống Nam Mỹ

– Ngăn không cho Iraq xâm lăng Kuwait

– Ngăn cản và tiêu diệt gần hết các tổ chức khủng bố Hồi Giáo cực đoan khủng bố loài người.

– Ngăn không cho Tàu cộng tấn công Đài Loan

– Ngăn không cho Liên Xô, Tàu cộng, Triều Tiên mang bom hạt nhân ra đe nẹt các quốc gia dân chủ khác.

– Tác động làm Liên xô sụp đổ đưa đến độc lập cho hàng loạt nước nhỏ bị Liên xô cai trị và giải phóng cho hàng triệu triệu nhân dân đông Âu thoát khỏi ách độc tài để họ lấy lại nhân quyền và phục hồi nhân phẩm.

– Giữ được trật tự thế giới đến tận ngày nay.

Câu trả lời không thể chối cãi: Chính là Mỹ chứ không phải cái công pháp quốc tế kia.

Không có Mỹ siêu cường mạnh và tốt nhất thế giới thì không giữ được trật tự thế giới.

Không có Mỹ siêu cường thì Liên xô đã lấn qua Tây Âu, Tàu cộng nuốt luôn Đông Á, Hồi giáo cực đoan hoành hành cả thế giới.

Mỹ là một anh hùng mã thượng đúng nghĩa, chưa từng có trong lịch sử nhân loại.

Sau chiến thắng phát xít Đức ở Châu Âu và Nhật ở Đông Á, Mỹ không những không đóng chiếm châu Âu mà còn cho thêm tiền để giúp tái thiết và phục hồi sau chiến tranh trong đó có cả hai nước bại trận là Đức và Ý. Phía Châu Á, sau khi thắng Nhật không những không thèm chiếm Nhật mà còn biếu không cho Nhật một nền dân chủ để nhờ đó Nhật từ một nước thua trận trở thành nước phát triển lên giàu mạnh vượt bậc cạnh tranh lại với chính nước Mỹ.

Sau Đệ nhị Thế chiến, Mỹ cũng biếu không cho thuộc địa Philipine một nền độc lập và yêu cầu các nước châu Âu làm theo với thuộc địa của họ. Trong khi đó Liên xô không những không buông các thuộc địa Trung Á thời Sa Hoàng mà còn chiếm thêm các thuôc địa vùng Baltic, còn Tàu cộng thì sáp nhập Tây Tạng, Tân Cương và Ngoại Mông là thuộc địa trước đó của Mãn Thanh.

Các vị khóc thương cho nền công pháp quốc tế bị xâm hại mà không biết và cố tình không biết rằng nền công pháp đó chỉ còn là mảnh giấy rách tả tơi sau khi đã bị Liên Xô, rồi Nga, rồi Tàu, rồi khủng bố Hồi giáo làm cho tan nát qua những lần Liên xô đưa quân vào đông Âu đàn áp nhân dân các nước tại đây khi họ nổi dậy chống bạo quyền, qua những lần Nga tấn công vào một số nước nhỏ quanh Nga và khốc liệt hơn qua việc Nga tấn công xâm lược Ucraina còn đang nóng hổi, qua lần Tàu cộng nã pháo vào Kim Môn Mã Tổ của Đài Loan và qua mấy lần chúng tấn công chiếm biển đảo VN và đưa nửa triệu quân bất ngờ tấn công vào biên giới phía Bắc VN.

Không có sức mạnh Mỹ kiềm chế thì thế giới này cũng chẳng còn chứ đừng nói chi đến cái nền công pháp rách nát và luôn bị bọn xấu lợi dụng với sự tiếp tay của chính các vị.

Các vị đã lặn mất tăm khi bọn xấu Xô Nga Tàu giết hàng triệu người dân của chúng, lại còn xua quân đi cướp đất hoặc hiếp đáp dân lành nước khác. Trong khi đó Mỹ rục rịch bất cứ cái gì là các vị sôi sục lên phản đối, suy diễn thuyết âm mưu, Mỹ làm vậy là đề cướp đất, để cướp dầu, đề bành trường, để bán vũ khí…

Mà thực tế thì Mỹ có cần chiếm đất của ai, muốn chiếm đã chiếm cả Tây Âu, chiếm cả Nhật, cả Hàn rồi. Mỹ có cần làm giàu trên dầu lửa và buôn súng đâu, nhiều nước muốn mua súng của Mỹ lắm nhưng Mỹ có thèm bán, như Việt Nam và Ấn Độ chằng hạn.

Mỹ chỉ cần bán vài valy chíp, vài đoạn code 101011 chi đó là thu bộn tiền rồi. Mỹ lại còn chơi ngon vay nợ cả thế giới để nhập hàng tiêu dùng về cho dân Mỹ xài ngập mặt và để thúc đẩy nền sản xuất các nước khác, bao nhiêu quốc gia đã sống nhờ vào việc xuất hàng sang Mỹ, trong đó có cả Tàu cộng đang vươn lên hàng thứ nhì thế giới.

Mỹ cũng từng linh động phá vỡ nguyên tắc, bỏ qua cái nền công pháp quốc tế rách nát nhiều lần khi đưa quân vào các nước như Triều Tiên, Việt Nam, Panama, Afganistan, Iraq … và mới nhất là Venezuela, để giúp chống cộng, tiêu diệt khủng bố, dẹp bỏ chế độ độc tài hại dân rồi sau đó rút về dù thành công hay thất bại. Tuyệt nhiên không bầy hầy chiếm đất. Và Mỹ phải nhảy ra làm vậy vì Liên Hiệp Quốc không làm được do bị Nga Tàu vô hiệu hoá bằng quyền phủ quyết.

Qua bề dày thành tích trung thực và anh hùng mã thượng của Mỹ, trong tình hình nền công pháp quốc tế như tấm giấy rách và Liên Hiệp Quốc như một xác ướp ngâm foc-môn, từ sau Đệ nhị Thế chiến, thế giới tự do đã chấp nhận để Mỹ dẫn dắt và đứng ra gánh vác những trách nhiệm “cứu nhân độ thế”, ổn định trật tự thế giới.

Thế giới tự do tin vào Mỹ bởi họ tin vào nền dân chủ Mỹ, tin vào pháp luật nghiêm minh của Mỹ không cho phép tổng thống Mỹ làm bậy ra bên ngoài. Dĩ nhiên Mỹ cũng có những lúc sai lầm, nhưng đó là sai lầm phương pháp, sai lầm chiến thuật chứ không phải sai lầm mục đích hay sai lầm đạo lý.

Các vị đạo đức bàn phím thay vì khóc thương cho nền công pháp tả tơi thì đề dành nước mắt khóc thương cho mấy chục triêu dân Triều Tiên đang bị đói rách đến mức phải ăn rẽ cây và bị nhà cầm quyền độc tài giam lỏng, khóc thương mấy chục triệu dân Cuba đang đói ăn phải qua Việt Nam xin gạo từng ngày, thiếu ánh sáng phải bán mình qua làm lính đánh thuê cho Maduro để kiếm dầu về chạy máy điện, khóc thương cho mấy chục triệu dân Venezuela sống trên đống vàng đen khổng lồ mà phải bới rác kiếm ăn và bị đàn áp đến mức phải chạy trốn ra nước ngoài đến 8 triệu người, khóc thương cho hàng triệu dân Tân Cương, Tây Tạng đang bị Tàu cộng khủng bố và giam cầm, v.v.

Cũng cần nói thêm cho các vị biết rằng, hiện thế giới chúng ta đang ở trong tình trạng chiến tranh. Chiến tranh giữa phe chính nghĩa là các nước tự do dân chủ do Âu Mỹ đứng đầu với phe tà là các nước độc tài khủng bố do Nga đứng đầu với sự hậu thuẫn của Tàu cộng. Chiến tranh mở màn bằng trận tấn công xâm lược của Nga vào Ucraina, đang diễn ra khốc liệt ở Uraina, trong thế giằng co, mà nếu phe chính nghĩa không hợp lực lại ngăn chặn, có khi sẽ lan rộng ra toàn Châu Âu và thế giới.

Trong hoàn cảnh thời chiến như vậy thì cũng nên để cho Mỹ rộng tay nhảy vào Venezuela, vào Iran là hai tay sai đắc lực của phe địch để chia cắt sức mạnh và bao vây vòng ngoài của địch. Hãy tin đi, mất Venezuela và Iran, quân địch sẽ khốn đốn ở chiến trường Ucraina, và thắng lợi sẽ nhanh đến với phe chính nghĩa. 

HNC